Capítulo 55

Ao día seguinte foi levado ao Tribunal de Policía, e inmediatamente pasaría ao Tribunal Superior, a non ser pola necesidade de esperar a chegada dun antigo oficial do barco-prisión, de onde escapara unha vez, a fin de ser identificado. Ninguén dubidaba da súa identidade, pero Compeyson, que o denunciara, era entón, levado dunha parte a outra polas mareas, xa cadáver, e ocorreu que naquel momento non había ningún oficial de prisións en Londres que puidese achegar o testemuño necesario. Fun visitar ao señor Jaggers á súa casa particular, a noite seguinte da miña chegada, con obxecto de lograr os seus servizos, pero este non quixo facer nada en beneficio do preso. Non podía facer outra cousa, porque, segundo me dixo, en canto chegase a testemuña, o caso quedaría resolto en cinco minutos e ningún poder na terra era capaz de impedir que se pronunciase unha sentenza condenatoria.
Comuniquei ao señor Jaggers o meu propósito de deixalo na ignorancia sobre o paradoiro das súas riquezas. O señor Jaggers encolerizouse comigo por deixar que me escorregase entre as mans o diñeiro da carteira, e dixo que poderiamos facer algunhas xestións para ver se se lograba recobrar algo. Pero non me ocultou que, aínda cando nalgúns casos a Coroa non se apoderaba de todo, cría que o que nos interesaba non era un deses. Comprendino moi ben. Eu non estaba emparentado co reo nin relacionado con el por ningún lazo legal; el, pola súa banda, non outorgara ningún documento ao meu favor antes da súa prisión, e facelo agora sería completamente inútil. Por conseguinte, non podía reclamar nada, e, así, resolvín por fin, e en diante atívenme a esta resolución, que xamais emprendería a incerta tarefa de procurar establecer ningunha desas relacións legais.
Aparentemente, había razón para supoñer que o denunciante afogado esperaba unha recompensa polo seu acto e que obtivera datos bastante exactos dos negocios e dos asuntos de Magwitch. Cando se atopou o seu cadáver, a moitas millas de distancia da escena da súa morte, estaba tan horriblemente desfigurado que só se lle puido recoñecer polo contido dos seus petos, nos cales había unha carteira e nela algúns papeis dobrados, aínda lexibles. Nun destes estaba anotado o nome dunha casa de Banca en Nova Gales do Sur, onde existía certa cantidade de diñeiro e a designación de determinadas terras de gran valor. Estes dous datos figuraban tamén nunha lista que Magwitch deu ao señor Jaggers mentres estaba na prisión e que indicaba todas as propiedades que, segundo supoñía, herdaría eu. Ao desgraciado foille útil a súa propia ignorancia, pois xamais tivo a menor dúbida de que a miña herdanza estaba segura coa axuda do señor Jaggers.
Tras tres días, durante os cales o acusador público esperou a chegada da testemuña que coñecera ao preso no buque-prisión, presentouse o oficial e completou a fácil evidencia. Por isto fixouse o xuízo para a próxima sesión, que tería lugar ao cabo dun mes.
Naquela época escura da miña vida foi cando unha noite chegou Herbert á casa, algo deprimido, e me dixo:
–Meu querido Haendel, temo que moi pronto terei que abandonarte.
Como o seu socio xa me preparara para iso, sorprendinme moito menos do que el se figuraba.
–Perderiamos unha magnífica oportunidade se eu aprazase a miña viaxe ao Cairo, e por iso temo que terei que ir, Haendel, precisamente cando máis me necesitas.
–Herbert, sempre te necesitarei, porque sempre terei por ti o mesmo afecto; pero a miña necesidade non é maior agora que noutra ocasión calquera.
–Estarás moi só.
–Non teño tempo para pensar niso –repliquei–. Xa sabes que permanezo ao seu lado o tempo que me permiten e que, se puidese, non me movería de alí en todo o día. Cando me separo del, os meus pensamentos continúan acompañándoo.
O mal estado de saúde en que se achaba Magwitch era tan evidente para os dous, que nin sequera nos sentimos con valor para referirnos a iso.
–Meu querido amigo –dixo Herbert, –permite que, por mor da nosa próxima separación, que está xa moi preto, me decida a molestarte. Pensaches acerca do teu porvir?
–Non; porque me asusta pensar nel.
–Pero non podes deixar de facelo. Has de pensar niso, meu querido Haendel. E gustaríame moito que agora discutísemos os dous este asunto.
–Con moito gusto –contestei.
–Nesta nova sucursal nosa, Haendel, necesitaremos un...
Comprendín que a súa delicadeza quería evitar a palabra apropiada, e por iso terminei a frase dicindo:
–Un empregado.
–Iso é, un empregado. E teño a esperanza de que non é de todo imposible que, a semellanza doutro empregado a quen coñeces, poida chegar a converterse en socio. Así, Haendel, meu querido amigo, quererás ir alá comigo?
Abandonou logo o seu acento cordial, tendeume a súa honrada man e falou como podería facelo un rapaz.
–Clara e eu falamos moito diso –proseguiu Herbert–, e a pobriña rogoume esta mesma tarde, con bágoas nos ollos, que che diga que, se queres vivir connosco, cando esteamos alá, esforzarase canto poida en facerte feliz e para convencer ao amigo do seu marido que tamén é amigo seu. Pasariámolo tan ben, Haendel!
Deille as grazas de todo corazón, pero díxenlle que aínda non estaba seguro de poder aceptar a bondadosa oferta que me facía. En primeiro lugar, estaba demasiado preocupado para poder reflexionar claramente acerca do asunto. En segundo lugar... Si, en segundo lugar había un vago desexo nos meus pensamentos, que xa aparecerá cara á fin desta narración.
–Agradeceríache, Herbert –díxenlle–, que, se che é posible e iso non ha de prexudicar aos teus negocios, deixes este asunto pendente durante algún tempo.
–Durante todo o que queiras –exclamou Herbert–. Tanto importan tres meses como un ano.
–Non tanto –díxenlle–. Bastarán dous ou tres meses.
Herbert parecía estar moi contento cando estreitamos a man tras poñernos de acordo deste xeito, e dixo que xa se sentía con bastante ánimo para dicirme que tería que marchar cara á fin da semana.
–E Clara? –pregunteille.
–A pobriña –contestou Herbert– cumprirá exactamente os seus deberes con respecto ao seu pai mentres viva. Pero creo que non durará moito. A señora Whimple confioume que, segundo a súa opinión, está a morrer.
–É moi sensible –repliquei–, pero o mellor que pode facer.
–Temo ter que darche a razón –engadiu Herbert–. E entón volverei buscar á miña querida Clara, e ela e eu irémonos apraciblemente á igrexa máis próxima. Ten en conta que a miña amada Clara non descende de ningunha familia importante, querido Haendel, e que nunca leu o Libro vermello nin sabe sequera quen era o seu avó. Que dita para o fillo da miña nai!
O sábado daquela mesma semana despedinme de Herbert, que estaba animado de brillantes esperanzas, aínda que triste e desacougado por verse obrigado a deixarme, mentres tomaba o seu asento nunha das dilixencias que habían de conducilo a un porto marítimo. Fun a un café inmediato para escribir unhas liñas a Clara dicíndolle que Herbert marchara, mandándolle unha e outra vez a expresión do seu amor. Logo encamiñeime ao meu solitario fogar, se tal nome merecía, porque xa non era un fogar para min, sen contar con que non o tiña en parte ningunha.
Na escaleira atopei a Wemmick que baixaba logo de chamar cos puños e sen éxito á porta da miña casa. Desde o desastroso resultado da intentada fuga non o vira aínda, e el foi, con carácter particular e privado, explicarme os motivos daquel fracaso.
–O defunto Compeyson –dixo Wemmick–, pouquiño a pouco puido informarse de todos os asuntos e negocios de Magwitch, e polas conversacións dalgúns dos seus amigos que estaban en mala situación, pois sempre hai algún que se acha neste caso, puiden oír o que lle comuniquei. Seguín prestando atento oído, e así souben que se ausentou, polo cal crin que sería a mellor ocasión para intentar a fuga. Agora supoño que isto foi un ardide seu, porque non hai dúbida de que era listo e de que se propuxo enganar aos seus propios instrumentos. Espero, señor Pip, que non me gardará vostede mala vontade. Teña a seguridade de que con todo o meu corazón quixen servilo.
–Estou tan seguro disto como vostede mesmo, Wemmick, e de todo corazón doulle as grazas polo seu interese e pola súa amizade.
–Grazas, moitas grazas. Foi un asunto malo –dixo Wemmick rañando a cabeza–, e asegúrolle que hai moito tempo que non tiña un desgusto coma este. E o que máis me apura é a perda de tanto diñeiro. Vaites!
–Pois a min o que me apura, Wemmick, é o pobre propietario dese diñeiro.
–Naturalmente –contestou el–. Non é de estrañar que estea vostede triste por el e, pola miña banda, crea que gastaría con gusto un billete de cinco libras esterlinas para sacalo da situación en que se acha. Pero agora ocórreseme o seguinte: o defunto Compeyson estaba informado do seu regreso, e como ao mesmo tempo tomara a firme decisión de facelo prender, creo que sería imposible que se salvase. En cambio, o diñeiro púidose salvar. Esta é a diferenza entre o diñeiro e o seu propietario. Non é verdade?
Invitei a Wemmick a que volvese subir a escaleira con obxecto de tomar un vaso de grog antes de irse a Walworth. Aceptou a invitación, e mentres bebía dixo inesperadamente, pois ningunha relación tiña aquilo co que falaramos, e iso logo de mostrar algunha impaciencia:
–Que lle parece a vostede da miña intención de non traballar o luns, señor Pip?
–Supoño que non tivo vostede un día libre durante os doce meses pasados.
–Mellor diría vostede durante doce anos –replicou Wemmick–. Si, vou facer festa. E, máis aínda, vou dar un bo paseo. E, máis aínda, vou rogarlle que me acompañe.
Estaba a piques de escusarme, porque temía ser un triste compañeiro naqueles momentos, pero Wemmick anticipouse, dicindo:
–Xa sei cales son os seus compromisos, e cónstame que non está vostede de moi bo humor, señor Pip. Pero se puidese vostede facerme este favor, agradeceríallo moito. Non se trata dun paseo moi longo, pero si terá lugar nas primeiras horas do día. Supoñamos que lle ocupa a vostede, incluíndo o tempo de almorzar durante o paseo, desde as oito da mañá ata as doce. Non podería arranxalo de modo que me acompañase?
Fixérame tantos favores en diversas ocasións, que o que me pedía era o menos que podía facer no seu obsequio. Díxenlle que faría o necesario para estar libre, e ao oílo mostrou tanta satisfacción que tamén eu quedei satisfeito. Por indicación especial súa decidimos que eu iría ao castelo ás oito e media da mañá do luns, e, logo de convilo, separámonos.
Acudín puntualmente á cita, e o luns pola mañá tirei do cordón da campá do castelo, sendo recibido polo mesmo Wemmick. Este pareceume máis envarado que de costume, e tamén observei que o seu chapeu estaba máis alisado que de ordinario. Dentro da casa vin preparados dous vasos de ron con leite e dous biscoitos. Sen dúbida, o ancián debera de levantarse ao primeiro canto da laverca, porque ao mirar cara ao seu cuarto observei que a cama estaba baleira.
En canto nos reconfortamos co vaso de ron con leite e os biscoitos e saímos para dar o paseo, sorprendeume moito ver que Wemmick tomaba unha cana de pescar e a poñía ao ombro.
–Supoño que non imos pescar... –exclamei.
–Non –contestou Wemmick–. Pero gústame pasear cunha cana.
Isto pareceume moi estraño. Con todo, nada dixen e botamos a andar. Dirixímonos cara a Camberwell Green, e cando estivemos por alí preto, Wemmick exclamou de súpeto:
–Vaites! Aquí hai unha igrexa.
Nisto non había nada sorprendente; pero outra vez quedei admirado ao observar que el dicía, coma se o animase unha brillante idea:
–¡Imos entrar!
En efecto, entramos, e Wemmick deixou a súa cana de pescar no soportal. Logo mirou ao redor. Feito isto, buscou nos petos da súa chaqueta e sacou un paquetiño, dicindo:
–Vaites! Aquí teño un par de luvas. Vou poñelas.
As luvas eran de cabritiña branca, e a caixa de correo da súa boca abriuse por completo, o cal me inspirou grandes receos, que se acentuaron ata converterse nunha certeza, ao ver que o seu ancián pai entraba por unha porta lateral escoltando a unha dama.
–Vaites! –dixo Wemmick–. Velaquí a señorita Skiffins. Imos casar!
Aquela discreta damisela ía vestida como de costume, fóra de que naquel momento se ocupaba en quitar as luvas verdes para poñer outras brancas. O ancián estaba igualmente entretido en preparar un sacrificio similar ante o altar de Himeneo. O ancián cabaleiro, con todo, loitaba con tantas dificultades para poñer as luvas que Wemmick creu necesario obrigalo a que se apoiase nunha columna, e logo, situándose detrás desta, tirou das luvas, mentres, pola miña banda, sostiña ao ancián pola cintura, con obxecto de que ofrecese unha resistencia igual por todos os lados. Grazas a este enxeñoso procedemento entráronlle perfectamente as luvas. Apareceron entón o pastor e o seu acólito, e situámonos ordenadamente ante aquela varanda fatal. Continuando no seu finximento de que todo se realizaba sen preparativo de ningunha clase, oín que Wemmick se dicía a si mesmo, ao sacar algo do seu peto, antes de que empezase a cerimonia:
–Vaites! Velaquí un anel!
Actuei como testemuña do noivo, mentres un débil porteiro, que levaba un gorro branco como o dun neno de pouca idade, finxía ser o amigo da alma da señorita Skiffins. A responsabilidade de entregar á dama correspondeu ao ancián, aínda que, ao mesmo tempo e sen a menor intención, logrou escandalizar ao pastor. Cando este preguntou: «Quen entrega a esta muller para que case con este home?», o ancián cabaleiro, que non sospeitaba nin remotamente o punto da cerimonia a que se chegara, quedou mirando afablemente aos Dez Mandamientos. En vista disto, o clérigo volveu preguntar: «Quen entrega a esta muller para que case con este home?» E como o ancián cabaleiro se achaba aínda nun estado de inconsciencia absoluta, o noivo gritoulle coa súa voz acostumada:
–Xa sabes, pai. Quen entrega a esta muller?
Ao cal o ancián contestou, coa maior vehemencia, antes de dicir que el a entregaba:
–Está ben, John; está ben, meu fillo.
En canto ao clérigo, púxose dun humor tan malo e fixo unha pausa tan longa, que por un momento cheguei a temer que a cerimonia non se terminase aquel día.
Con todo, por fin levouse a cabo, e en canto saímos da igrexa, Wemmick destapou a pía bautismal, meteu as brancas luvas nela e volveuna tapar. A señora Wemmick, máis coidadosa do futuro, meteu as luvas brancas no peto e volveu poñer as verdes.
–Agora, señor Pip –dixo Wemmick, triunfante e volvendo tomar a cana de pescar–, permítame que lle pregunte se alguén podería sospeitar que esta é unha comitiva nupcial.
Encargárase o xantar nunha pequena e agradable taberna, situada a unha milla de distancia máis ou menos e nunha pendente que había máis aló da igrexa. Na estancia había un taboleiro de damas, para o caso de que desexásemos distraer as nosas mentes tras a solemnidade. Era moi agradable observar que a señora Wemmick xa non afastaba de si o brazo do seu marido cando se adaptaba ao seu corpo, senón que permanecía sentada nunha butaca de alto respaldo, situado contra a parede, como un violoncello no seu estoxo, e prestábase a ser abrazada do mesmo xeito como puidese facerse con tan melodioso instrumento.
Tivemos un excelente xantar, e cando alguén rexeitaba algo do que había na mesa, Wemmick dicía:
–Está xa contratado, xa o saben vostedes. Non teñan reparo ningún.
Bebín en honor da nova parella, en honor do ancián e do castelo; saudei á noiva ao marchar, e fíxenme o máis agradable que me foi posible.
Wemmick acompañoume ata a porta, e de novo estreiteille as mans e desexeille toda sorte de felicidades.
–Moitas grazas –dixo fregando as mans–. Non ten vostede idea do ben que sabe coidar as galiñas. Xa lle mandarei algúns ovos para que xulgue por si mesmo. E agora teña en conta, señor Pip –engadiu en voz baixa e tras chamarme cando xa me afastaba–, teña en conta, rógollo, que este é un chamamento de Walworth e que nada ten que ver coa oficina.
–Entendo –contestei–. Non hai que mencionalo en Little Britain.
Wemmick afirmou cun movemento de cabeza.
–Tras o que deu vostede a entender o outro día, convén que o señor Jaggers non saiba nada. Se cadra pensaría que se me rebrandece o cerebro ou algo polo estilo.

Capítulo 54

Era un daqueles días de marzo en que o sol brilla esplendoroso e o vento é frío, de maneira que á luz do sol parece ser verán, e inverno na sombra. Todos levabamos os nosos grosos chaquetóns de la, e eu tomei un maletín. De todo canto posuía na terra, non levei máis que o que podía caber nel. Ignoraba por completo onde iría, que faría ou cando regresaría, aínda que tampouco me preocupaba moito todo iso, pois o que máis me importaba era a salvación de Provis. Tan só nunha ocasión, ao volverme para mirar a porta da miña casa, me preguntei en que distintas circunstancias regresaría a aqueles cuartos, no caso de que chegase a facelo.
Quedamos uns momentos no desembarcadoiro do Temple, coma se non nos decidísemos a embarcarnos. Como é natural, eu tivera bo coidado de que a lancha estivese preparada e todo en orde. Tras finxir certa indecisión, que non puido advertir ninguén máis que as tres ou catro persoas «anfibias» que adoitaban roldar por aquel desembarcadoiro, embarcámonos e empezamos a avanzar. Herbert ía na proa e eu coidaba do temón. Era entón case a preamar e un pouco máis das oito e media.
O noso plan era o seguinte: como a marea empezaba a baixar ás nove e non volvería subir ata as tres, propoñiámonos seguir paseando e navegar contra ela ata o escurecer. Entón achariámonos máis abaixo de Gravesend, entre Kent e Essex, onde o río é ancho e está solitario e onde habita moi pouca xente nas súas beiras. Alí atopariamos algunha taberna pouco frecuentada onde poder descansar toda a noite. O barco que debía dirixirse a Hamburgo e o que partiría para Rotterdam sairían cara ás nove da mañá do xoves. Coñeciamos exactamente a hora en que pasarían por diante de nós, e fariamos acenos ao primeiro que se presentase; de maneira que se, por unha razón calquera, o primeiro non nos tomaba a bordo, teriamos aínda outra probabilidade. Coñeciamos perfectamente as características de forma e cor de cada un destes barcos.
Era tan grande o alivio de estar xa dispostos a realizar o noso propósito, que me pareceu mentira o estado en que me achaba tan poucas horas antes. O aire fresco, a luz do sol, o movemento do río, parecido a un camiño que avanzase connosco, que simpatizase connosco, que nos animase e ata que nos dese alento, infundiume unha nova esperanza. Lamentábame de ser tan pouco útil a bordo da lancha; pero había poucos remeiros mellores que os meus dous amigos e remaban cun vigor e unha mestría que habían de seguir empregando durante todo o día.
Naquela época, o tráfico do Támesis estaba moi lonxe de parecerse ao actual, aínda que os botes e as lanchas eran máis numerosos que agora. Talvez había tantas barcazas, barcos de vela carboeiros e barcos de cabotaxe como agora; pero os vapores non eran nin a décima ou a vixésima parte dos que hai na actualidade. Malia o cedo da hora, abundaban os botes de remos que ían dunha parte a outra e multitude de barcazas que baixaban coa marea; a navegación polo río e por entre as pontes nunha lancha era unha cousa moito máis fácil e corrente entón que agora, e avanzabamos rapidamente por entre unha multitude de pequenas embarcacións.
Pasamos en breve alén da vella ponte de Londres, e deixamos atrás o vello mercado de Billingsgate, cos seus viveiros de ostras e os seus holandeses, así como tamén a Torre Branca e a Porta do Traidor, e pronto nos achamos entre as filas de grandes embarcacións. Acá e acolá estaban os vapores de Leith, de Aberdeen e de Glasgow, cargando e descargando mercancías, e desde a nosa lancha parecíannos altísimos ao pasar polo seu lado; había, a vintenas, barcos de carbón, coas máquinas que sacaban a cuberta o carbón da cala e que pola borda pasaba ás barcazas; alí, suxeito polas súas amarras, estaba o vapor que sairía ao día seguinte para Rotterdam, no que nos fixamos moi ben, e tamén vimos o que sairía con dirección a Hamburgo, e mesmo cruzamos por baixo do seu bauprés. Entón, sentado na popa, puiden ver, co corazón palpitante, o embarcadoiro próximo á casa de Provis.
–Está alí? –preguntou Herbert.
–Aínda non.
–Perfecto. As súas instrucións son de non saír ata que nos vexa. Podes distinguir o seu sinal?
–Desde aquí non moi ben, pero paréceme que o vexo xa. Agora véxoo! Avante! Amodo, Herbert! Alto os remos!
Tocamos lixeiramente o embarcadoiro por un instante. Provis entrou a bordo e saímos de novo. Levaba unha especie de capa propia para a navegación e un maletín de tea negra. O seu aspecto era tan parecido ao dun piloto do río como eu podería desexar.
–Querido Pip! –dixo poñéndome a man sobre o ombreiro mentres sentaba–. Meu fiel Pip! Estiveches moi acertado, meu querido Pip. Grazas, moitas grazas.
Novamente empezamos a avanzar por entre as fileiras de barcos de todas as clases, evitando as oxidadas cadeas, os desfiañados cables de cánabo ou as movedizas boias, desviándonos dos cestos rotos, que se afundían na auga, deixando a un lado os flotantes refugallos do carbón e todo iso, pasando ás veces por diante da esculpida cabeza, nos mascaróns de proa, de John de Sunderland, que parecía dirixir unha alocución aos ventos (como adoitan facer moitos Johns), ou de Betsy de Yarmouth, coa súa firme ostentación pectoral e os seus rechamantes ollos proxectándose polo menos dúas polgadas máis aló da súa cabeza; circulabamos por entre o ruído das marteladas que resoaban nos talleres de construcións navais, oíndo o renxer das serras que cortaban taboleiros de madeira, máquinas descoñecidas que traballaban en cousas ignoradas, bombas que esgotaban a auga das sentinas dalgúns barcos, cabrestantes que funcionaban, barcos que se dirixían ao mar e inintelixibles mariñeiros que dirixían toda sorte de maldicións, desde as bordas dos seus barcos, aos tripulantes das barcazas, que lles contestaban con non menor enerxía. E así seguimos navegando ata chegar a onde o río estaba xa despexado, lugar no que poderían navegar perfectamente os barquiños dos nenos, pois a auga xa non estaba removida polo tráfico e as festoneadas velas tomarían perfectamente o vento.
No embarcadoiro onde recollemos a Provis, e a partir daquel momento, eu estivera observando, incansable, se alguén nos vixiaba ou se eramos sospeitosos. Non vin a ninguén. Ata entón, con toda certeza, non foramos nin eramos perseguidos por ningún bote. Pero, de descubrir algún que nos infundise receos, atracariamos deseguido á beira, obrigándoo a seguir adiante, ou a declarar abertamente os seus hostís propósitos. Mais non ocorreu nada diso e seguimos o noso camiño sen o menor sinal de que ninguén quixese molestarnos.
O meu protexido ía, como xa dixen, envolto na súa capa, e o seu aspecto non desentoaba da excursión. E o máis notable era (aínda que a axitada e desditada vida que levase talvez o acostumase a iso) que, de todos nós, el parecía o menos asustado. Non estaba indiferente, pois díxome que esperaba vivir dabondo para ver como o seu cabaleiro chegaba a ser un dos mellores dun país estranxeiro; non estaba disposto a mostrarse pasivo ou resignado, segundo me pareceu entender; pero non tiña noción de que puidese ameazarnos ningún perigo. Cando chegara, fíxolle fronte; pero era preciso telo diante para que se preocupase por el.
–Se soubeses, querido Pip –díxome–, o que é para min sentar á beira do meu querido raparigo e fumar, ao mesmo tempo, a miña pipa, tras estar día tras día encerrado entre catro paredes, ten por seguro que me envexarías. Pero ti non sabes o que é isto.
–Paréceme que coñezo as delicias da liberdade –contesteille.
–Ah! –exclamou movendo a cabeza con grave expresión–. Pero non o sabes tan ben coma min. Para iso sería preciso que pasaches unha boa parte da vida encerrado, e así poderías sentir o que eu sinto. Pero non quero entenrecerme.
Entón considerei unha incongruencia que, obedecendo a unha idea fixa, chegase a poñer en perigo a súa liberdade e a súa mesma vida. Pero díxenme que talvez a liberdade sen un pouco de perigo era algo demasiado distinto dos hábitos da súa vida e que quizais non representaba para el o mesmo que para outro home. Non andaba eu moi equivocado, porque, tras fumar en silencio uns momentos. díxome:
–Mira, querido Pip, cando eu estaba alí, no outro lado do mundo, sempre miraba nesta dirección; e estaba seguro de poder vir, porque me estaba facendo moi rico. Todos coñecían a Magwitch, e Magwitch podía ir e vir, e ninguén se preocupaba por el. Aquí non se contentarían tan facilmente, e é de crer que darían algo por collerme se soubesen onde estou.
–Se todo vai ben –díxenlle– dentro de poucas horas estará vostede libre e a salvo.
–Ben –dixo tras suspirar–, así o espero.
–Non o pensa tamén?
Meteu a man na auga, por encima da borda da lancha, e coa expresión suave que xa coñecía dixo, sorrindo:
–Coido que tamén o penso así, querido Pip. Espero que poderemos vivir mellor e con maior comodidade que ata agora. De todas as maneiras, resulta moi agradable dar un paseo pola auga, e isto fíxome pensar, hai un momento, que é tan descoñecido para nós o que nos espera dentro de poucas horas como o fondo deste mesmo río que nos sostén. E así como non podemos conter o avance das mareas, tampouco podemos impedir o que haxa de suceder. A auga correu a través dos meus dedos e xa non quedan máis que algunhas pingas –engadiu levantando e mostrándome a súa man.
–Pois, a xulgar polo seu rostro, podería crer que está vostede un pouco desaléntado –dixen.
–Nada diso, querido Pip. O que pasa é que este paseo resúltame moi agradable, e o choque da auga na proa da lancha paréceme case unha canción de domingo. Ademais, é posible que xa me estea facendo un pouco vello.
Volveu poñer a pipa na boca coa maior calma, e quedou tan contento e satisfeito coma se xa estivésemos lonxe de Inglaterra. Con todo, obedecía á menor indicación, coma se sentise un terror constante, porque cando nos achegamos á beira para comprar algunhas botellas de cervexa e el se dispoñía a desembarcar tamén, eu indiqueille que estaba máis seguro dentro da lancha.
–Crelo así, querido Pip? –preguntou. E sen ningunha resistencia volveu sentar na lancha. Ao longo da canle do río, o aire era moi frío, pero o día era magnífico e a luz do sol moi alegre. A marea baixaba coa maior rapidez e forza, e eu tiven moito coidado de non perder no posible o impulso que podía darnos, e grazas tamén ao esforzo dos remeiros avanzamos bastante. Por graos imperceptibles, a medida que baixaba a marea, perdiamos de vista os bosques e os outeiros e achegabámonos ás enlamadas beiras, pero aínda nos acompañaba o refluxo cando estabamos xa alén de Gravesend. Como o noso fuxitivo ía envolto na súa capa, eu, a propósito, pasei a un ou dous longos do bote da Aduana flotante, e así afastámonos da violenta corrente do centro do río, ao longo de dous barcos de emigrantes, pasando tamén por baixo dun gran transporte de tropas, en cuxo alcázar de proa había uns soldados que nos miraron ao pasar. Pronto diminuíu o refluxo e se ladearon todos os barcos que estaban ancorados, ata que deron unha volta completa. Entón todas as embarcacións que querían aproveitar a nova marea para chegar ao Pool empezaron a congregarse ao redor de nós mentres nos achegabamos á beira, para sufrir menos a influencia da marea, aínda que procurando non achegarnos aos baixos nin aos bancos de lama.
Os nosos remeiros estaban tan descansados, pois varias veces deixaron que a lancha fose arrastrada pola marea, abandonando os remos, que lles bastou un repouso dun cuarto de hora. Tomamos terra saltando por algunhas pedras esvaradizas; logo comemos e bebemos o que tiñamos, e exploramos os arredores. Aquel lugar parecíase moito ás miñas propias brañas, pois era chan e monótono e o horizonte estaba moi confuso. Alí o río daba numerosas voltas e revoltas, axitando boias flotantes, que tampouco cesaban de xirar, aínda que todo o demais parecía estar absolutamente inmóbil. Entón a flota de barcos dobrara xa a curva que tiñamos máis próxima, e a última barcaza verde, cargada de palla, cunha vela de cor parda, ía detrás de todos os demais. Algúns lanchóns, cuxa forma era semellante á primitivá e ruda imitación que dun bote puidese facer un neno, permanecían quedos entre a lama; había un faro de ladrillos para sinalar a presenza dun baixo; por todas as partes se vían estacas afundidas na lama, pedras cubertas de lama, vermellos sinais nos baixos e tamén outros para indicar as mareas, así como un antigo desembarcadoiro e unha casa sen tellado. Todo aquilo saía do barro, estaba medio cuberto del, e ao redor de nós non se vía máis que barro e desolación.
Volvemos embarcarnos e seguimos o camiño que nos foi posible. Agora xa resultaba máis duro remar, pero tanto Herbert como Startop perseveraron nos seus esforzos e seguiron remando, incansables, ata que se puxo o sol. Entón o río levantounos un pouquiño e podiamos divisar perfectamente as beiras. O sol, ao poñerse, era avermellado e achegábase xa ao nivel da beira, difundindo vermellos resplandores que moi rapidamente se convertían en sombras; había alí unha braña solitaria, e máis aló algunhas terras altas, entre as cales parecía coma se non existise vida de ningunha clase, salvo algunha que outra triste gaivota que revoaba a certa distancia.
A noite pechaba axiña, e como a lúa estaba xa en cuarto minguante, non saía cedo. Por iso celebramos consello, moi curto, porque sen dúbida o que tiñamos que facer era ocultarnos nalgunha solitaria taberna que atopásemos. Así continuamos, falando pouco, por espazo de catro ou cinco millas e sumidos en angustioso tedio. Ía moito frío, e un barco carboeiro que veu cara a nós coas luces acesas ofreceunos a visión dun fogar cómodo. Naquel momento a noite xa era negra, e así continuaría ata a mañá, e a pouca luz que nos alumeaba máis semellaba proceder do río que do ceo, porque cando os remos se afundían na auga parecían golpear as estrelas que nela se reflectían.
Naqueles tristes momentos, todos, sen ningunha dúbida, sentiamos o temor de que nos seguisen. Á hora da marea, a auga golpeaba contra a beira a intervalos regulares, e, cada vez que chegaba aos nosos oídos un deses ruídos, algún de nós sobresaltábase e miraba naquela dirección. A forza da corrente abrira na beira pequenas calas, que a nós nos enchían de receo e facíannos miralas coa maior aprensión. Algunhas veces, na lancha oíase a pregunta: «Que é esa ondulación da auga?» Ou ben outro observaba en voz baixa: «Non é un bote aquilo?» E logo quedabamos en silencio absoluto e con moita impaciencia diciámonos que os remos facían moito ruído nos toletes.
Por fin descubrimos unha luz e un tellado, e pouco despois avanzabamos cara a un camiño feito pacientemente con pedras recollidas da beira. Deixando aos demais na lancha, saltei a terra e asegureime de que a luz partía dunha taberna. Era un lugar bastante sucio, e atrévome a dicir que non descoñecido polos contrabandistas; pero na cociña ardía un alegre lume, tiñan ovos e touciño para comer e varios licores para beber. Tamén había varios cuartos con dúas camas «tal como estaban», segundo dixo o dono. Na casa non había ninguén máis que o hóspede, a súa muller e un raparigo de cor agrisada, o «Jack» do lugar, e que parecía estar tan cuberto de bulleiro e sucio coma se el mesmo fose un sinal da marea baixa.
Coa axuda que me ofreceu aquel individuo regresei á lancha e desembarcaron todos. Levamos os remos, o temón, o bicheiro e outras cousas polo estilo, e varamos a embarcación para a noite. Comemos moi ben ante o lume da cociña e logo encamiñámonos aos nosos respectivos dormitorios. Herbert e Startop habían de ocupar un deles, e o meu protector e eu, o outro. Observamos que naquelas estancias o aire fora excluído con tanto coidado coma se fose algo fatal para a vida, e había máis roupa sucia e caixas de cartón debaixo das camas do que, segundo imaxinaba, podería posuír unha familia. Mais, malia todo, démonos por satisfeitos, porque sería imposible atopar un lugar máis solitario que aquel.
Mentres nos quentabamos ante o lume, despois de cear, o «Jack», que estaba sentado nun recuncho e que levaba postas un par de botas inchadas –que nos estivo mostrando mentres nós comiamos o touciño e os ovos, como interesantes reliquias que dous días antes quitara dos pés dun mariñeiro afogado ao que a marea deixou na beira–, preguntoume se viramos unha lancha de catro remos que remontaba o río coa marea. Cando lle dixen que non, contestou que talvez volvería a descender polo río, pero engadiu que ao desatracar fronte á taberna remontara a corrente.
–Pensaríao mellor –engadiu o «Jack»– e volvería baixar o río.
–Dis que era unha lancha de catro remos? –preguntei.
–Si. E ademais dos remeiros ían dúas persoas sentadas.
–Desembarcaron aquí?
–Viñeron encher de cervexa unha xerra de dous galóns. E abofé que gustaría envelenarlles a cervexa.
–Por que?
–Eu sei o que digo –replicou o «Jack». Falaba con voz gangosa, coma se o bulleiro lle entrase na gorxa.
–Pensa –dixo o dono, que era un home de aspecto meditabundo, con ollos de cor pálida e que parecía ter moita confianza no seu «Jack»– pensa que eran o que non eran.
–Eu xa sei por que falo –observou o «Jack».
–Pensas que eran aduaneiros? –preguntou o dono.
–Si –contestou o «Jack».
–Pois engánaste.
–Que me engano?
Como para expresar o profundo significado da súa resposta e a absoluta confianza que tiña na súa propia opinión, o «Jack» quitou unha das botas inchadas, mirouna, quitou algunhas pedriñas que tiña dentro golpeando no chan e volveu poñela. Fixo todo iso coma se estivese tan convencido de que tiña razón que non podía facer outra cousa.
–Se é así, que fixeron cos seus botóns, «Jack»? –preguntou o dono, con certa indecisión.
–Que que fixeron cos seus botóns? –replicou–. Pois tiráronos pola borda ou coméronos. Que que fixeron cos seus botóns?
–Non sexas desvergonzado, «Jack» –díxolle o dono, rifándolle dun modo melancólico.
­–Os aduaneiros bastante saben o que han de facer cos seus botóns –dixo o «Jack» repetindo a última palabra co maior desprezo– cando eses botóns lles resultan molestos. Unha lancha de catro remos e dous pasaxeiros non pasa o día dando voltas polo río, arriba e abaixo, subindo cunha marea e baixando coa outra, se non está ocupada polos aduaneiros.
Dito isto, saíu con expresión de desdén, e como o dono xa non tiña ao seu lado a ninguén que lle inspirase confianza, considerou imposible seguir tratando do asunto.
Este diálogo púxonos no maior coidado, e a min máis que a ninguén. O vento sopraba tristemente ao redor da casa e a marea golpeaba contra a beira; todo iso deume a impresión de que xa estabamos collidos. Unha lancha de catro remos que navegase dun modo tan particular, ata o punto de chamar a atención, era algo alarmante que non podía esquecer de ningún xeito. Cando inducín a Provis a que fose deitarse, saín cos meus dous compañeiros (pois xa Startop estaba informado de todo) e celebramos outro consello, para saber se quedariamos naquela casa ata pouco antes de pasar o buque, cousa que ocorrería cara á unha da tarde seguinte, ou ben se sairiamos pola mañá moi cedo. Isto foi o que discutimos. Pareceunos mellor continuar onde estabamos ata unha hora antes do paso do buque e logo navegar polo camiño que había de seguir, cousa que poderiamos facer facilmente aproveitando a marea. Tras convir iso, regresamos á casa e deitámonos.
Boteime na cama sen espirme por completo e durmín ben por espazo dalgunhas horas. Ao espertar levantárase o vento, e a insignia da taberna (que consistía nun buque) renxía e daba bandazos que me sobresaltaron. Levanteime sen facer ruído, porque o meu compañeiro durmía profundamente, e mirei a través dos vidros da fiestra. Vin o camiño ao cal levaramos a nosa lancha, e en canto os meus ollos se afixeron á incerta luz reinante, pois a lúa estaba cuberta de nubes, divisei dous homes que examinaban a nosa embarcación. Pasaron por baixo da fiestra, sen mirar a outra cousa, e non se dirixiron ao desembarcadoiro, que segundo puiden ver estaba deserto, senón que botaron a andar pola braña, en dirección ao Norte.
O meu primeiro impulso foi chamar a Herbert e mostrarlle os dous homes que se afastaban, pero, reflexionando antes de ir ao seu cuarto, que estaba na parte traseira da casa e inmediata á miña, díxenme que tanto el como Startop tiveran un día moi duro e que debían de estar moi fatigados, e por iso me abstiven. Volvendo á fiestra, puiden ver os dous homes que se afastaban pola braña. Pero, á pouca luz que había pronto os perdín de vista, e, como tiña moito frío, boteime na cama para reflexionar sobre daquilo, aínda que moi pronto quedei durmido.
Levantámonos cedo. Mentres os catro iamos dunha parte a outra, antes de tomar o almorzo, pareceume mellor referir o que vira. Tamén entón o noso fuxitivo pareceu ser o que menos se alarmou. Era moi posible, dixo, que aqueles dous homes pertencesen á Aduana e que non sospeitasen de nós. Eu tratei de convencerme de que era así, e, en efecto, podía ser iso moi probablemente. Con todo, propuxen que el e eu nos encamiñásemos ata un punto afastado que se divisaba desde onde estabamos e que a lancha fose buscarnos alí, ou tan preto como fose posible, ao redor do mediodía. Tras considerarmos que iso era unha boa precaución, pouco despois de almorzar saímos el e eu, sen dicir unha palabra na taberna.
Mentres andabamos, o meu compañeiro ía fumando a súa pipa e de cando en vez collíame polo ombreiro. Calquera podería imaxinar que eu era quen estaba en perigo e que el trataba de darme ánimos. Falamos moi pouco. Cando xa estabamos preto do sitio indicado, rogueille que quedase nun lugar abrigado mentres eu me adiantaba para facer un recoñecemento, porque aquela mesma foi a dirección que tomaron os dous homes a noite anterior. El obedeceu e avancei só. Por alí non se vía ningún bote nin descubrín que se achegase ningún, así como tampouco pegadas ou sinais de que ninguén se embarcase naquel lugar. Con todo, como a marea estaba alta, talvez as súas pegadas estivesen ocultas pola auga.
Cando el asomou a cabeza polo seu escondedoiro e viu que eu lle facía acenos co chapeu para que se achegase, veu reunirse comigo e alí esperamos, ás veces botados no chan e envoltos nas nosas capas e outras dando curtos paseos para recobrar a calor, ata que por fin vimos chegar a nosa lancha. Embarcamos sen dificultade e fomos tomar o camiño que había de seguir o vapor. Entón faltaban dez minutos para a unha, e empezamos a estar atentos para descubrir o fume da cheminea.
Pero era a unha e media antes de que o divisásemos, e pouco despois vimos outra fumareda que viña detrás. Posto que os dous buques se achegaban rapidamente, preparei os dous maletines e aproveitei o instante para despedirme de Herbert e de Startop. Estreitamos cordialmente as mans e nin os ollos de Herbert nin os meus se mantiveron secos, cando de súpeto vin unha lancha de catro remos que se afastaba da beira, un pouco máis aló de onde nós estabamos, e que empezaba a seguir a mesma dirección que nós.
Entre nós e o buque quedaba unha faixa de terra debida a unha curva do río, pero pronto vimos que aquel se achegaba rapidamente. Indiquei a Herbert e a Startop que se mantivesen ante a marea, a fin de que se desen conta os do buque de que os estabamos agardando, e recomendei a Provis que quedase tranquilamente sentado e quedo, envolto na súa capa. El contestoume alegremente:
–Podes confiar en min, Pip.
E quedou sentado, tan inmóbil coma se fose unha estatua. Mentres tanto, a lancha de catro remos, que era gobernada coa maior habilidade, cruzara a corrente por diante de nós, deixounos avanzar ao seu lado e seguimos navegando de conserva. Deixando o espazo suficiente para o manexo dos remos, mantíñase ao noso costado, quedando inmóbil en canto nos detiñamos, ou dando un ou dous golpes de remo cando nós os dabamos. Un dos dous pasaxeiros sostiña as cordas do temón e mirábanos con moita atención, como así mesmo facían os remeiros; o outro pasaxeiro estaba tan envolto na capa como o mesmo Provis, e de súpeto pareceu coma se dese algunhas instrucións ao temoneiro, mentres nos miraba. En ningunha das dúas embarcacións se pronunciou unha soa palabra.
Startop, tras uns minutos de observación, puido darse conta de cal era o primeiro barco que se achegaba, e en voz baixa limitouse a dicirme: «Hamburgo». O buque achegábase moi rapidamente a nós, e a cada momento oïamos con maior claridade o ruído da súa hélice. Estaba xa moi preto, cando os da lancha nos chamaron. Eu contestei.
–Acompáñaos un desterrado a perpetuidade que quebrantou o seu desterro –dixo o que sostiña o temón–. É ese que vai envolto na capa. Chámase Abel Magwitch, coñecido tamén por Provis. Ordeno que ese home se dea preso e a vostedes que me axuden á súa prisión.
Ao mesmo tempo, sen que, en aparencia, dese orde ningunha á súa tripulación, a lancha dirixiuse cara a nós. Manexaron un momento os remos, recolléronos logo e correron cara a nós e agarráronse á nosa borda antes de que nos désemos conta do que facían. Iso ocasionou a maior confusión a bordo do vapor, e oín como nos chamaban, así como a orde de parar a hélice. Deime conta de que se facía iso, pero o buque achegábase a nós dun modo irresistible. Ao mesmo tempo vin que o temoneiro da lancha poñía a man no ombreiro do seu preso; que as dúas embarcacións empezaban a dar voltas impulsadas pola forza da marea, e que todos os que estaban a bordo do buque se dirixían apresuradamente á proa. Tamén, no mesmo instante, observei que o preso se poñía en pé e, botando a un lado ao que o prendera, se lanzaba contra o outro pasaxeiro que permanecera sentado e que, ao descubrirse o rostro, mostrou ser o do outro presidiario que coñecera tantos anos atrás. Notei que aquel rostro retrocedía cheo dun pálido terror que xamais esquecerei, e oín un gran grito a bordo do vapor, así como unha caída á auga, ao mesmo tempo que sentía afundirse a nosa lancha baixo os meus pés.
Por un instante pareceume estar loitando cun milleiro de presas de muíño e outros tantos lóstregos; pasado aquel instante, fun subido a bordo da lancha. Herbert estaba xa alí, pero a nosa embarcación desaparecera, así como tamén os dous presidiarios.
Entre os gritos que resoaban a bordo do buque, o furioso resoplido do seu vapor, a marcha do mesmo barco e a nosa mesma, todo iso impediume ao principio distinguir o ceo da auga, ou unha beira doutra; pero a tripulación da lancha endereitou prontamente a súa marcha grazas a uns vigorosos golpes de remo, tras o cal volveron izalos mirando silenciosamente cara á popa. Pronto se viu un obxecto negro naquela dirección e que, impulsado pola marea, se dirixía cara a nós. Ninguén pronunciou unha soa palabra, pero o temoneiro levantou a man e todos os demais fixeron esforzos para impedir que a lancha se movese. Cando aquel vulto se achegou vin que era Magwitch que nadaba, pero non con liberdade de movementos. Foi subido a bordo, e no acto puxéronlle unhas esposas nas mans e nos tornecelos.
Os remeiros mantiveron quieta a lancha, e de novo todos empezaron a vixiar a auga con intensas miradas. Pero entón chegou o vapor de Rotterdam, e como, en aparencia, non se dera conta do ocorrido, avanzaba a toda velocidade. Non se tardou en facerlle as indicacións necesarias, de maneira que os dous vapores quedaron inmóbiles a pouca distancia, mentres nós nos levantabamos e nos afundiamos impulsados polas revoltas augas. Seguiron observando a auga ata que estivo tranquila e ata moito despois de que se afastasen os dous vapores; pero todos comprendían que xa era inútil esperar e vixiar.
Por fin desistiuse de continuar alí, e a lancha dirixiuse á beira, cara á taberna que deixaramos pouco antes, onde nos recibiron con non pequena sorpresa. Alí puiden procurarlle algunhas pequenas comodidades a Magwitch, pois xa non sería coñecido en diante por Provis, que recibira unha grave ferida no peito e un corte profundo na cabeza. Díxome que supoñía que fora parar debaixo da quilla do vapor e que ao levantar a cabeza se ferira. A lesión do peito, que dificultaba extraordinariamente a súa respiración, coidaba que a causara contra o costado da lancha. Engadiu que non pretendía dicir o que podería ou non facerlle a Compeyson, pero que no momento de poñerlle encima a man para identificalo, o miserable retrocedeu con tanta forza que non tan só caeu el á auga, senón que arrastrou o seu inimigo na súa caída, e que a violenta saída del (Magwitch) da nosa lancha e o esforzo que fixo o seu aprehensor para mantelo nela foron a causa do naufraxio da nosa embarcación. Díxome en voz baixa que os dous se afundiron, ferozmente abrazados un a outro, e que houbo unha loita dentro da auga; que el puido liberarse, deulle un golpe e logo afastouse a nado.
Non tiven nunca razón ningunha para dubidar da verdade do que me dixo. O oficial que guiaba a lancha fixo a mesma relación da caída á auga dos dous.
Cando pedín permiso ao oficial para cambiar o traxe mollado do preso, comprándolle cantas pezas puidese achar na taberna, concedeumo sen inconveniente, aínda que observando que tiña que facerse cargo de cantas cousas levase o preso consigo. Así, pois, a carteira que antes estivera nas miñas mans pasou ás do oficial. Ademais, permitiume acompañar ao preso a Londres, pero negou este favor aos meus dous amigos.
O «Jack» da Taberna do Buque quedou informado do lugar en que afogara o expresidiario e encargouse de buscar o seu cadáver nos lugares en que máis facilmente podía ir parar á ribeira. Pareceu interesarse moito máis no asunto cando soubo que o cadáver levaba medias. Talvez, para vestirse de xeito total, necesitaba, máis ou menos, unha ducia de afogados, e quizais esta era a razón de que os diferentes artigos do seu traxe estivesen en distintas fases de destrución.
Permanecemos na taberna ata que volveu a marea, e entón Magwitch foi levado novamente á lancha e obrigado a acomodarse nela. Herbert e Startop tiveron que dirixirse a Londres por terra, o mais pronto que lles foi posible. A nosa despedida foi moi triste, e cando me sentei a carón de Magwitch comprendín que aquel era o meu lugar en diante e mentres el vivise.
Desaparecera xa por completo toda a repugnancia que me inspirara, e no home perseguido, ferido e aparvado que tiña a súa man entre as miñas tan só vin un ser que quixera ser o meu benefactor e que me demostrou o maior afecto, gratitude e xenerosidade e coa maior constancia por espazo de numerosos anos. Tan só vin nel un home moito mellor do que eu fora para Joe.
A súa respiración fíxose máis difícil e dolorosa a medida que avanzou a noite, e moitas veces o desgraciado non podía conter un xemido de dor. Tratei de facelo descansar no brazo que tiña útil e nunha posición cómoda, pero era doloroso pensar que eu non podía lamentar no meu corazón o feito de que estivese mal ferido, xa que era moito mellor que morrese por esta causa. Non podía dubidar que existirían bastantes persoas capaces e desexosas de identificalo. Aquel home fora presentado no seu peor aspecto cando foi xulgado; quebrantou a prisión; foi xulgado de novo, e por fin regresara do desterro que se lle impuxera de por vida e foi a causa da morte do home que orixinou a súa captura.
Cando nos volviamos cara ao sol poñente que o día anterior deixamos ás nosas costas, e mentres a corrente das nosas esperanzas parecía retroceder, díxenlle canto lamentaba que viñese a Inglaterra tan só pola miña causa.
–Querido Pip –contestoume–. Estou moi satisfeito de correr esta aventura. Puiden ver o meu raparigo, que en diante poderá ser un cabaleiro aínda sen o meu auxilio.
Non. Pensara niso mentres sentaba ao seu lado. Non. Á parte das miñas propias inclinacións, comprendín entón o significado das palabras de Wemmick, porque tras ser preso, as súas posesións irían parar á Coroa.
–Mira, querido Pip –dixo–. É moito mellor, para un cabaleiro, que non se saiba que me pertences. Só che rogo que veñas verme de cando en vez, como vas ver a Wemmick. Senta ao meu lado cando che sexa posible, e non pido máis nada que iso.
–Se mo permiten non me moverei nunca do seu lado. Queira Deus que poida serlle tan fiel como vostede o foi comigo!
Mentres sostiña a súa man sentín que tremía entre as miñas, e cando volveu o rostro a un lado oín de novo aquel mesmo son raro na súa garganta, aínda que agora moi suavizado, como todo o demais nel. Foi moi conveniente que tratase deste punto, porque iso fíxome recordar algo que, doutro xeito, non se me ocorrería ata que fose demasiado tarde: que el non debía coñecer como desapareceran as súas esperanzas de enriquecerme.

Capítulo 53

A noite era moi escura, malia que se levantaba a lúa chea, cando pasaba por entre os terreos acoutados, a fin de saír ás brañas. Sobre aquela liña negra que tendían na noite había unha faixa de ceo claro, ancha dabondo para que se destacase netamente a vermella e enorme lúa. En poucos minutos subiu alén daquel espazo claro e afundiuse nas masas de nubes.

Sopraba melancolicamente o vento e as brañas tiñan un triste aspecto. Quen non estivese habituado a elas atoparíaos insoportablas, e aínda a min me parecían tan deprimentes que vacilei por un momento, sentíndome inclinado a volver. Pero como as coñecía moi ben, podería achar o meu camiño na máis negra noite, e unha vez naquel lugar xa non tiña escusa ningunha para volver. De modo que, tras chegar alí malia os meus desexos, continuei avanzando.

A dirección que tomei non era a que conducía ao meu antigo fogar, nin tampouco a mesma que seguín durante a persecución dos presidiarios. Mentres avanzaba volvía as costas aos distantes Pontóns, e aínda que vía as antigas luces nos bancos de area, podía divisalos mirando por encima do ombreiro. Coñecía o forno de cal tan ben como a vella batería, pero estaban a varias millas de distancia un da outra; de maneira que se aquela noite estivese acesa unha luz en cada un destes dous puntos, aínda quedaría unha extensión considerable de negro horizonte entre ambos os resplandores.

Ao principio tiven que pechar varias portas ás miñas costas, e outras veces tiña que determe mentres o gando que estaba deitado xunto aos carreiros se levantaba e se dirixía cara aos espazos cubertos de herba. Pero tras uns momentos atopábame xa só naquela dilatada chaira.

Transcorreu aínda media hora ata que cheguei ao forno. Este ardía lentamente, con cheiro sufocante, pero deixaran o lume aceso e non se divisaba ningún obreiro. Moi preto había unha canteira de pedra que se interpoñía directamente no meu camiño. Sen dúbida traballaran nela aquel día, segundo puiden xulgar polas ferramentas e as carretas que estaban diseminadas.

Saíndo novamente ao nivel da braña, ao subir daquela escavación, porque o mal carreiro cruzaba por alí, vin unha luz na antiga casa da comporta. Apresurei o paso e coa man chamei á porta. Esperando a resposta, mirei ao redor, observando que a comporta estaba abandonada e que a casa, que era de madeira, cuberta de tellas, non ofrecería moito abrigo cando o tempo fose malo, e quizais tampouco con tempo bo. Observei que o mesmo barro estaba cuberto por unha capa de cal e que o vapor do forno, o fume do forno, se arrastraba dun modo fantástico cara a min. Pero non tiven resposta e por iso volvín chamar. E como non me contestaron, probei a abrir.

Obedeceu o picaporte e cedeu a porta. Mirando ao interior vin unha candea acesa sobre a mesa, un banco e un xergón sobre un camastro. Advertindo que na parte superior había unha especie de faiado, preguntei:

–Non hai ninguén?

Tampouco me contestaron, e entón volvinme cara á porta, indeciso acerca do que faría.

Empezaba a chover copiosamente. Como non vin nada máis logo do que acababa de observar, volvinme á casa e acubilleime baixo a porta, mirando ao exterior. Mentres me dicía que alguén debera de estar alí uns momentos antes e que regresaría en breve, porque en caso contrario non deixaría acesa a candea, ocorréuseme a idea de ver cal era o longo do pábilo. Volvinme con este obxecto, e tomara a candea cando a apagou un choque violento, e comprendín no acto que caera nunha groseira trampa.

–Xa te teño –dixo unha voz contida.

–Que é isto? –gritei, loitando–. Quen es? Socorro! Socorro!

Non soamente os meus brazos foron oprimidos contra os meus costados, senón que a presión sobre o esquerdo causoume unha dor horrible. Unhas veces un forte brazo e outras un robusto peito aplicáronse contra a miña boca para afogar os meus gritos, e mentres sentía un cálido alento sobre min, loitei en balde nas tebras, mentres me vía estreitamente atado e posto xunto á parede.

–E agora –dixo a voz contida, logo de proferir unha blasfemia– volve chamar e verás como te acabo dunha vez.

Débil e angustiado pola dor do meu brazo esquerdo, asombrado aínda pola sorpresa de que acababa de ser vítima, e, con todo, comprendendo a facilidade con que se podería cumprir aquela ameaza, desistín de loitar e tratei de liberar o meu brazo, por pouco que fose. Pero estaba demasiado ben atado. Parecíame coma se, tras recibir queimaduras no brazo, me sometesen a ebulición.

Como a escuridade se fixo máis densa no lugar onde estaba o meu inimigo, comprendín que este acababa de pechar unha contra. Tras tentear uns momentos atopou o pedernal e o aceiro que buscaba e empezou a golpear para acender a luz. Fixei a mirada nas faíscas que caían sobre a esca, e sobre a cal estaba o meu descoñecido inimigo, do que non podía ver máis que os beizos, que sopraban sobre a esca e a faísca que prendera nela. A esca estaba húmida, cousa nada estraña naquel lugar, e unha tras outra morrían as faíscas que nela prendían.

Aquel home non parecía ter présa ningunha, e sen cesar puiden ver as súas mans e algúns trazos do seu rostro. Logo advertín que estaba sentado e inclinado sobre a mesa; pero nada máis. De súpeto volvín ver os seus beizos, que me pareceron azuis, e cando xurdiu a chama mostroume que o meu inimigo non era outro que Orlick.

Non sei agora a quen esperara ver, pero desde logo non a el. E ao advertir a súa identidade comprendín que me achaba nunha situación verdadeiramente perigosa e non lle quitei os ollos de encima.

Sen vacilar, acendeu a candea coa mecha, soltou esta última e pisouna. Logo deixou a candea na mesa, a certa distancia del, de modo que puidese verme ben, e, sen levantarse do asento, cruzou os brazos e miroume. Observei entón que eu estaba atado a unha especie de escaleira perpendicular e a pouca distancia da parede, a cal sen dúbida permitía o acceso ao faiado.

–Xa te teño –dixo despois que ambos nos contemplamos.

–Desátame! Sóltame!

–Ah! –replicou–. Xa te soltarei. Soltareite cando emprendas a viaxe que che espera. Todo virá ao seu tempo.

–Por que me trouxeches aquí con enganos?

–Non o sabes? –preguntoume con sinistra mirada.

–Por que che botaches sobre min na escuridade?

–Porque quería facelo todo por min mesmo. Unha soa persoa garda mellor un segredo que dúas persoas. Lembra que es o meu maior inimigo.

O gozo que lle producía a miña situación, mentres estaba sentado cos brazos cruzados e movendo a cabeza ao mesmo tempo, expresaba tanta malignidade que me fixo tremer. Observeino en silencio mentres movía a man a un lado e collía unha arma de fogo co canón provisto de abrazadeiras de bronce.

–Coñeces isto? –dixo apuntándome ao mesmo tempo–. Acórdaste do lugar en que o viches antes? Fala, can!

–Si –contestei.

–Pola túa culpa perdín aquel emprego. Ti fuches o causante. Fala!

–Non podía obrar doutro xeito.

–Iso fixeches, e xa sería bastante. Como te atreviches a interpoñerche entre min e a rapariga a quen eu quería?

–Cando fixen tal cousa?

–Que cando a fixeches? Non fuches ti quen sempre daba un mal nome ao vello Orlick cando estabas ao seu lado?

–Ti mesmo o fixeches; gañáchelo cos teus propios puños. Nada podería facer eu contra ti se ti mesmo non gañases mala fama.

–Mentes! Sabes que te esforzaches canto che foi posible, e que gastaches todo o diñeiro necesario para procurar que eu tivese que marchar do país –dixo recordando as palabras que eu mesmo lle dixera a Biddy na última entrevista que tiven con ela–. E agora vou dicirche unha cousa. Nunca che foi tan conveniente como esta noite obrigarme a abandonar o país, aínda que para iso debeses gastar vinte veces todo o diñeiro que tes.

Ao mesmo tempo movía a cabeza, ruxindo como un tigre, e comprendín que dicía a verdade.

–Que te propós facer comigo?

–Propóñome –dixo dando unha forte pancada na mesa e levantándose ao mesmo tempo que caía a súa man, como para dar máis solemnidadr ás súas palabras–, propóñome quitarche a vida.

Inclinouse cara adiante mirándome, abriu lentamente a man, pasouna pola boca, coma se esta se enchese de rabiosa baba pola miña causa, e volveu sentar.

–Sempre te puxeches no camiño do vello Orlick desde que eras un neno. Pero esta noite deixarás de molestarme. O vello Orlick xa non terá que aturarte por máis tempo. Estás morto.

Comprendín que chegara ao bordo da miña tumba. Por un momento mirei desesperado ao meu redor, en busca dalgunha oportunidade de escapar, pero non descubrín ningunha.

–E non soamente vou facer iso –engadiu–, senón que non quero que de ti quede un só farrapo nin un óso. Meterei o teu cadáver no forno. Levareite ao lombo, e que a xente imaxine o que queira sobre ti, porque xamais saberán como acabaches a vida.

A miña mente, con inconcibible rapidez, considerou as consecuencias de semellante morte. O pai de Estella imaxinaría que eu o abandonara; el sería preso e morrería acusándome; o mesmo Herbert chegaría a dubidar de min cando comparase a carta que lle deixara co feito de que tan só estivera un momento na casa da señorita Havisham; Joe e Biddy non saberían xamais o arrepentido que estiven aquela mesma noite; ninguén sabería nunca o que eu sufriría, o fiel e leal que me propuxera ser en diante e cal fora a miña horrible agonía. A morte que tiña tan preto era terrible, pero aínda máis terrible era a certeza de que tras a miña fin se gardaríe mal recordo de min. E tan rápidas eran as miñas ideas, que me vin a min mesmo desprezado por incontables xeracións futuras..., polos fillos de Estella e polos fillos destes..., mentres dos beizos do meu inimigo xurdían estas palabras:

–Agora, can, antes de que te mate como a unha besta, pois iso é o que quero facer e para iso te atei como estás, vou mirarte con atención. Es o meu inimigo mortal.

Pasárame pola mente a idea de pedir socorro outra vez, aínda que poucos sabían mellor ca min a solitaria natureza daquel lugar e a inutilidade de esperar socorro de ningunha clase. Pero mentres se deleitaba ante min coas súas malas intencións, o desprezo que sentía por aquel home indigno foi bastante para selar os meus beizos. Por encima de todo estaba resolto a non dirixirlle rogo ningún e a morrer resistíndome canto puidese, aínda que podería pouco. Suavizados os meus sentimentos polo cruel extremo en que me achaba; pedindo humildemente perdón ao ceo e co corazón dolorido ao pensar que non me despedira dos que máis quería e que nunca podería despedirme deles; sen que me fose posible, tampouco, xustificarme aos seus ollos ou pedirlles perdón polos meus lamentables erros, malia todo iso, sentinme capaz de matar a Orlick, aínda no momento da miña morte, no caso de que iso me fose posible.

El bebera, e tiña os ollos inxectados en sabgue. Arredor do pescozo levaba colgada unha botella de lata, que eu coñecía porque a vira alí mesmo cando se dispoñía a comer e a beber. Levou tal botella aos beizos e bebeu furiosamente un grolo do seu contido, e puiden percibir o cheiro do alcohol, que animaba bestialmente o seu rostro.

–Can! –dixo cruzando de novo os brazos–. Agora o vello Orlick vaiche dicir unha cousa. Ti fuches a causa da desgraza da túa deslinguada irmá.

De novo a miña mente, con inconcibible rapidez, examinou todos os detalles do ataque de que fora vítima a miña irmá; recordei a súa enfermidade e a súa morte, antes de que o meu inimigo terminase de pronunciar a súa frase.

–Ti fuches o asasino, maldito! –dixen.

–Dígoche que a culpa tivéchela ti. Repítoche que iso se fixo pola túa culpa –engadiu tomando a arma de fogo e brandíndoa no aire que nos separaba–. Achegueime a ela por detrás, do mesmo xeito que te collín a ti por detrás. E deille un golpe. Deixeina por morta, e se daquela tivese á man un forno de cal como o teño agora, con seguridade que non recobraría o sentido. Pero o asasino non foi o vello Orlick, senón ti. Ti eras o neno consentido, e o vello Orlick tiña que aguantar as reprensións e os golpes. O vello Orlick, insultado e aporreado!, eh? Agora ti pagas por iso. Túa foi a culpa de todo, e por iso vas pagalas todas xuntas.

Volveu beber e enfureceuse máis aínda. Polo ruído que producía o líquido da botella deime de conta de que xa non quedaba moito. Comprendín que bebía para cobrar ánimo e acabar comigo dunha vez. Sabía que cada pinga de licor representaba unha pinga da miña vida. E adiviñei que cando eu estivese transformado nunha parte do vapor que pouco antes se arrastrou cara a min coma se fose unha pantasma que quixese avisarme da miña pronta morte, el faría o mesmo que cando acometeu á miña irmá, é dicir, apresurarse a ir á cidade para que o visen ir por alá, dunha parte a outra, e poñerse a beber en todas as tabernas. A miña rápida mente perseguiuno ata a cidade; imaxinei a rúa na que estaría el, e advertín o contraste que formaban as luces daquela e a súa vida coa solitaria braña pola que se arrastraba o branco vapor no cal eu me disolvería en breve.

Non soamente puiden repasar na miña mente moitos, moitos anos, mentres el pronunciaba media ducia de frases, senón que estas espertaron en min vívidas imaxes e non palabras. No excitado e exaltado estado do meu cerebro, non podía pensar nun lugar calquera sen velo, nin tampouco acordarme de persoas, sen que me parecese estar contemplándoas. Imposible seríame esaxerar a nitidez destas imaxes, pero, con todo, ao mesmo tempo, estaba tan atento ao meu inimigo, que ata me daba conta do máis lixeiro movemento dos seus dedos.

Tras beber por segunda vez, levantouse do banco en que estaba sentado e empuxou a mesa a un lado. Logo colleu a candea e, protexendo os ollos coa súa asasina man, de maneira que toda a luz se reflectise en min, quedou mirándome e aparentemente gozando co espectáculo que eu lle ofrecía.

–Mira, can, vou dicirche algo máis. Foi Orlick o home con quen tropezaches unha noite na túa escaleira.

Vin a escaleira coas luces apagadas, contemplei as sombras que as varandas proxectaban sobre as paredes ao ser iluminadas polo farol do vixiante. Vin o cuarto que xa non volvería habitar; aquí, unha porta aberta; máis alá, outra pechada, e, ao redor de min, os mobles e todas as cousas que me eran familiares.

–E para que estaba alí o vello Orlick? Vou dicirche algo máis, can. Ti e ela botáschesme desta comarca, polo que se refire a poder gañar a vida, e por iso adquirín novos compañeiros e novos patróns. Un escríbeme as cartas que me convén mandar. Enténdelo? Escríbeme as miñas cartas. Escribe de cincuenta xeitos distintos; non como ti, que non escribes máis que dun. Decidín quitarche a vida o mesmo día en que estiveches aquí para asistir ao enterro da túa irmá. Pero non sabía como facelo sen perigo, e observeite coa maior atención, seguíndoche os pasos. E o vello Orlick estaba resolto a apoderarse de ti dun xeito ou outro. E mira, cando te vixiaba, atopeime co teu tío Provis. Que che parece?

Con que claridade se me presentou a vivenda de Provis! Este achábase no seu cuarto e xa era inútil o sinal convido. E tanto el como a linda Clara, asi como a maternal muller que a acompañaba, o vello Bill Barney tendido de costas..., todos flotaban río abaixo, na mesma corrente da miña vida que coa maior rapidez levábame cara ao mar.

–Ti cun tío? Cando te coñecín na casa de Gargery eras un can tan pequeno que podería estrangularte con dous dedos, deixándote morto (como tiven intencións de facer un domingo que te vin roldar por entre as árbores desmochadas). Entón non tiñas ningún tío. Non, ningún. Pero logo o vello Orlick soubo que o teu tío levara noutros tempos un grillón de ferro na perna, o mesmo que un día atopou limado, hai moitos anos, e que gardou para golpear con el á túa irmá, que caeu como un fardo, como vas caer ti en breve.

E impulsado polo seu salvaxismo, achegoume tanto a candea que tiven que volver o rostro para non queimarme.

–Ah! –exclamou rindo e repetindo a acción–. O gato escaldado da auga fría foxe, non é verdade? O vello Orlick estaba informado de que sufriches queimaduras; sabía tamén que te dispoñías a facer desaparecer ao teu tío, e por iso che preparou esta trampa en que caíches. Agora vou dicirche aínda algo máis, can, e xa será o último. Hai alguén que é tan inimigo do teu tío Provis como o vello Orlick o é teu. Xa lle dirán que perdeu o seu sobriño. Diranllo cando xa non sexa posible atopar un só anaco de roupa nin un óso teu. Hai alguén que non poderá permitir que Magwitch (si, coñezo o seu nome) viva no mesmo país que el e que está tan informado do que facía cando vivía noutras terras, que non deixará de denuncialo para poñelo en perigo. Talvez é a mesma persoa capaz de escribir de cincuenta xeitos distintos, ao contrario que ti, que non sabes escribir máis que dun. Que o teu tío Magwitch teña coidado de Compeyson e da morte que lle espera!

Volveu achegarme a candea ao rostro, manchándome a pel e o cabelo co fume e deixándome cegado por un instante; logo volveume as súas vigorosas costas cando deixou a luz sobre a mesa. Eu rezara unha oración e, mentalmente, estiven en compañía de Joe, de Biddy e de Herbert, antes de que se volvese outra vez cara a min.

Había algúns pés de distancia entre a mesa e a parede, e naquel espazo movíase cara atrás e cara adiante. Parecía aumentar a súa extraordinaria forza mentres se axitaba coas mans colgantes ao longo dos seus robustos costados, os ollos ferozmente fixos en min. Eu non tiña a máis pequena esperanza. Malia a rapidez das miñas ideas e da claridade das imaxes que se me ofrecían, non puiden deixar de comprender que, se non estivera resolto a matarme en breve, non me diría todo o que acababa de poñer no meu coñecemento.

De súpeto detívose, quitou o tapón da botella e tirouno. Malia o lixeiro que era, o ruído que fixo ao caer pareceume propio dunha bala de chumbo. Volveu beber lentamente, inclinando cada vez máis a botella, e xa non me mirou. Deixou caer as últimas pingas de licor na palma da man e pasou a lingua por ela. Logo, impulsado por horrible furor, blasfemando dun modo espantoso, guindou a botella e inclinouse, e na súa man vin un martelo de pedra, de longo e groso mango.

Non me abandonou a decisión que tomara, porque, sen pronunciar ningunha palabra de súplica, pedín socorro con todas as miñas forzas e loitei canto puiden por liberarme. Tan só podía mover a cabeza e as pernas, mais, con todo, loitei cun vigor que ata entón non sospeitaría ter. Ao mesmo tempo, oín voces que me contestaban, vin algunhas persoas e o resplandor dunha luz que entraba na casa; percibín gritos e tumulto, e observei que Orlick xurdía de entre un grupo de homes que loitaban, coma se saíse da auga, e, saltando logo encima da mesa, botaba a correr cara á escuridade da noite.

Logo duns momentos en que non me dei conta do que ocorría, vinme desatado e no chan, no mesmo lugar, coa cabeza apoiada no xeonllo de alguén. Os meus ollos fixáronse na escaleira inmediata á parede en canto recobrei o sentido, pois abrinos antes de advertilo a miña mente, e así, ao volver en min deime de conta de que alí mesmo me desmaiara.

Indiferente, ao principio, para fixarme sequera no que me rodeaba e en quen me sostiña, quedei mirando á escaleira, cando entre ela e eu se interpuxo un rostro. Era o do aprendiz de Trabb.

–Paréceme que xa está ben –dixo con voz tranquila–, aínda que bastante pálido.

Ao ser pronunciadas estas palabras inclinouse cara a min o rostro do que me sostiña, e entón vin que era...

–¡Herbert! Meu Deus!

–Acouga, querido Haendel! Non te excites!

–E tamén o noso amigo Startop! –exclamei cando el se inclinaba cara a min.

–Recorda que tiña que vir axudarnos –dixo Herbert–, e tranquilízate.

Esta alusión obrigoume a incorporarme, aínda que volvín caer a causa da dor que me producía o brazo.

–Non pasou a ocasión, Herbert? Que noite é a de hoxe? Canto tempo estiven aquí?

Fixen estas preguntas temendo que estivera alí moito tempo, talvez un día e unha noite enteiros, dous días ou quizais máis.

–Non pasou o tempo aínda. Aínda estamos a luns pola noite.

–Grazas a Deus!

–E dispós aínda de todo o día de mañá para descansar –dixo Herbert–. Pero xa vexo que non podes deixar de queixarte, meu querido Haendel. Onde che fixeron dano? Podes poñerte en pé?

–Si, si –contestei–, e mesmo poderei andar. Non me doe máis que este brazo.

Puxéronmo ao descuberto e fixeron canto lles foi posible. Estaba moi inchado e inflamado, e a duras penas podía soportar que mo tocasen sequera. Esgazaron algúns panos para convertelos en vendas e, tras acondicionarmo convenientemente, puxéronmo co maior coidado en estribeira, en espera de que chegásemos á cidade, onde me procurarían unha loción refrescante. Pouco despois pecharamos a porta da deserta casa da comporta e atravesabamos a canteira, no noso camiño de regreso. O rapaz de Trabb, que xa se convertera nun mozo, precedíanos cunha lanterna, que foi a luz que vin achegarse á porta cando aínda estaba atado. A lúa empregara dúas horas en ascender polo firmamento desde a última vez que a vira, e aínda que a noite continuaba chuviosa, o tempo era xa mellor. O vapor branco do forno de cal pasou rozándonos cando chegamos a el, e así como antes rezara unha oración, entón, mentalmente, dirixín ao ceo unhas palabras en acción de grazas.

Como lle suplicara a Herbert que me referise a razón de que chegase con tanta oportunidade para salvarme –cousa que ao principio se negou a explicarme, pois insistiu en que estivese tranquilo, sen excitarme–, souben que, no meu apresuramento ao saír da miña casa, me caeu a carta aberta, onde el a atopou ao chegar en compañía de Startop, pouco logo da miña saída. O seu contido inquietouno, e moito máis ao advertir a contradición que había entre ela e as liñas que eu lle dirixira apresuradamente. E como aumentou a súa inquietude tras un cuarto de hora de reflexión, encamiñouse á oficina da dilixencia en compañía de Startop, que se ofreceu a ir con el, a fin de pescudar a que hora saía a primeira dilixencia. En vista de que xa saíra a última e como queira que, a medida que se lle presentaban novos obstáculos, a súa intranquilidade se convertía xa en alarma, resolveu tomar unha cadeira de posta. Por iso el e Startop chegaron ao Xabaril Azul esperando atoparme alí, ou saber de min polo menos; pero como nada diso ocorreu, dirixíronse á casa da señorita Havisham, onde xa se perdía o meu rastro. Por esta razón regresaron ao hotel (sen dúbida nos momentos en que eu sabía da versión popular da miña propia historia) para tomar un pequeno refrixerio e buscar un guía que os conducise polas brañas. Deuse a casualidade de que entre os ociosos que había ante a porta da pousada se achaba o rapaz de Trabb, fiel ao seu costume de estar en todos aqueles lugares en que non tiña nada que facer, e parece que este me viu saír da casa da señorita Havisham cara á pousada en que ceei. Por esta razón, o raparigo de Trabb converteuse no seu guía, e con el encamiñáronse á casa da comporta, pasando polo camiño que levaba alí desde a cidade, e que eu evitara. Mentres andaban, Herbert pensou que talvez, en resumidas contas, podía darse o caso de que me levase alí algún asunto que verdadeiramente puidese redundar en beneficio de Provis, e dicíndose que, se era así, calquera interrupción podía ser desagradable, deixou ao seu guía e a Startop no bordo da canteira e avanzou só, dando dúas ou tres veces a volta á casa, tratando de pescudar se ocorría algo desagradable. Ao principio non puido oír máis que sons imprecisos e unha voz ruda (isto ocorreu mentres o meu cerebro reflexionaba con tanta rapidez) e ata tivo dúbidas de que eu estivese alí en realidade; mais, de súpeto, eu gritei pedindo socorro, e el contestou aos meus gritos e entrou, seguido polos seus dous compañeiros.

Cando lle referín a Herbert o que sucedera no interior da casa, dixo que conviña ir inmediatamente, malia o avanzado da hora, a dar conta diso ante un maxistrado, para obter unha orde de prisión contra Orlick; pero eu pensei que tal cousa podería deternos ou obrigarnos a volver, o cal sería fatal para Provis. Era imposible, por conseguinte, ocuparnos niso, e por esta razón desistimos, polo momento, de perseguir a Orlick. Cremos prudente explicar moi pouco do sucedido ao raparigo de Trabb, pois estou convencido de que tería un desencanto moi grande de saber que a súa intervención me evitou desaparecer no forno de cal; non porque os sentimentos do rapaz fosen malos, pero tiña demasiada vivacidade e necesitaba a variedade e a excitación, aínda que fose a custa de calquera. Cando nos separamos deille dúas guineas (cantidade que, segundo creo, estaba de acordo coas súas esperanzas) e díxenlle que lamentaba moito que tivese algunha vez mala opinión del (o cal non lle causou a máis mínima impresión).

Como o mércores estaba xa moi preto, decidimos regresar a Londres aquela mesma noite, os tres xuntos nunha cadeira de posta e antes de que se empezase a falar da nosa aventura nocturna. Herbert adquiriu unha gran botella de medicamento para o meu brazo, e grazas a que mo curou incesantemente durante toda a noite, puiden resistir a dor ao día seguinte. Amencía xa cando chegamos ao Temple, e eu metinme deseguido na cama, onde permanecín durante todo o día.

Asustábame extraordinariamente o temor de enfermar e que á mañá seguinte non tivese forzas para o que me esperaba; este receo resultou tan inquietante, que o raro foi que non enfermase de verdade. Non hai dúbida de que me atoparía mal a consecuencia das miñas dores físicas e mentais, se non me sostivese a excitación do que había de facer ao seguinte día. E malia que sentía a maior ansiedade e de que as consecuencias do que iamos intentar podían ser terribles, o certo é que o resultado que nos agardaba era impenetrable, malia estar tan preto.

Ningunha precaución era máis necesaria que a de conternos para non comunicarnos con Provis durante todo o día; pero iso aumentaba aínda a miña intranquilidade. Sobresaltábame ao oír uns pasos, crendo que xa o descubriran e prenderan, e que chegaba un mensaxeiro para comunicarmo. Persuadinme a min mesmo de que xa me constaba que o capturaran; que na miña mente había algo máis que un temor ou un presentimento; que o feito ocorrera xa e que eu o coñecía dun modo misterioso. Pero como transcorría o día sen que chegase ningunha mala noticia, e en vista de que empezaba a noite, acometeume o temor de ser vítima dunha enfermidade antes de que chegase a mañá. Sentía fortes latexos do sangue no meu inflamado brazo, así como na ardorosa cabeza, de maneira que crin que deliraba. Empecei a contar para acougar, e cheguei a cantidades fantásticas; logo repetín mentalmente algúns fragmentos en verso e en prosa que sabía de memoria. Ás veces, por mor da fatiga da miña mente, adormentábame por breves instantes ou esquecía as miñas preocupacións, e en tales casos dicíame que xa se apoderara de min a enfermidade e que estaba delirando.

Obrigáronme a permanecer quedo durante todo o día, curáronme constantemente o brazo e déronme bebidas refrescantes. Cando quedei durmido, espertei coa mesma aprensión que tivera na casa da comporta, é dicir, que pasara xa moito tempo e tamén a oportunidade de salvalo. Cara á medianoite levanteime da cama e achegueime a Herbert, convencido de que durmira por espazo de vinte e catro horas e que pasara xa o mércores. Aquel foi o último esforzo con que se esgotaba a si mesma a miña intranquilidade, porque a partir daquel momento durminme profundamente.

Apuntaba a aurora do mércores cando mirei a través da fiestra. As escintilantes luces das pontes eran xa pálidas, e o sol nacente parecía un incendio no horizonte. O río estaba aínda escuro e misterioso, cruzado polas pontes, que adquirían unha cor grisalla, con algunhas manchas avermelladas que reflectían a cor do ceo. Mentres miraba aos apiñados tellados, entre os cales sobresaían as torres das igrexas, que se proxectaban na atmosfera extraordinariamente clara, levantouse o sol e pareceu coma se alguén retirase un veo que cubría o río, pois nun momento xurdiron milleiros e milleiros de faíscas sobre as súas augas. Tamén pareceu coma se eu me vise libre dun tupido veo, porque me sentín forte e san.

Herbert estaba durmido na súa cama, e o noso compañeiro de estudos facía o mesmo no sofá. Non podía vestirme sen axuda allea, pero reanimei o lume, que aínda estaba aceso, e preparei o café para todos. Á hora conveniente levantáronse os meus amigos, tamén descansados e vigorosos, e abrimos as fiestras para que entrase o aire fresco da mañá, mirando á marea que viña cara a nós.

–Cando sexan as nove –dixo alegremente Herbert–, vixía a nosa chegada e procura estar preparado na beira do río.

Capítulo 52

Saín de Little Britain co cheque no peto e encamiñeime á casa do irmán da señorita Skiffins, o perito contable, e este dirixiuse inmediatamente a buscar a Clarriker con obxecto de traelo ante min. Así, tiven a satisfacción de terminar agradablemente o asunto. Era a única cousa boa que fixera e a única que lograba terminar desde que, por vez primeira, souben das grandes esperanzas que podía ter.

Clarriker informoume entón de que a casa progresaba rapidamente e que co diñeiro recibido podería establecer unha sucursal en Oriente, que necesitaba para o mellor desenvolvemento dos negocios. Engadiu que Herbert, na súa calidade de novo socio, iría facerse cargo dela, e, daquela, comprendín que debera prepararme para separarme do meu amigo aínda que os meus asuntos estivesen en mellor situación. E pareceume coma se estivese a piques de soltarse a miña última áncora e que pronto iría ao garete, impulsado polo vento e a ondada.

Pero serviume de recompensa a alegría con que aquela noite chegou Herbert á casa para darme conta dos cambios ocorridos, sen imaxinar nin remotamente que non me comunicaba nada novo. Empezou a formar alegres cadros de si mesmo, levando a Clara Barley á terra das mil e unha noites, e expresou a confianza de que eu me reuniría con eles (segundo creo, nunha caravana de camelos) e que remontariamos o curso do Nilo para ver marabillas. Sen entusiasmarme demasiado con respecto ao meu papel naqueles brillantes plans, comprendín que os asuntos de Herbert tomaban xa un rumbo francamente favorable, de xeito que só faltaba que o vello Bill Barley seguise dedicado á súa pementa e ao seu ron para que a súa filla quedase felizmente establecida.

Entraramos xa no mes de marzo. O meu brazo esquerdo, aínda que non ofrecía malos síntomas, seguiu o natural curso da súa curación, de tal xeito que aínda non podía poñer a chaqueta. O brazo dereito estaba xa bastante ben; desfigurado, pero útil.

Un luns pola mañá, cando Herbert e eu almorzabamos, recibín por correo a seguinte carta de Wemmick: «Walworth. Queime vostede esta nota en canto a lea. Nos primeiros días desta semana, digamos o mércores, pode vostede levar a cabo o que sabe, no caso de que se sinta disposto a intentalo. Agora, queime este papel».

Tras mostrarlle o escrito a Herbert, guindeino ao lume, aínda que non sen antes aprendermos de memoria estas palabras, e logo celebramos unha conferencia para saber o que fariamos, porque, naturalmente, había que ter en conta que eu non estaba en condicións de ser útil.

–Pensei niso repetidas veces –dixo Herbert–, e creo que o mellor sería contratar a un bo remeiro do Támesis; falémoslle a Startop. É un bo compañeiro, remeiro excelente, quérenos e é un rapaz digno e entusiasta.

Eu pensara nel varias veces.

–Pero que lle diremos, Herbert?

–Será necesario dicirlle moi pouco. Darémoslle a entender que non se trata máis que dun capricho, aínda que secreto, ata que chegue a mañá; logo daráselle a entender que hai unha razón urxente para levar a bordo a Provis a fin de que se afaste. Irás con el?

–Sen dúbida.

–Onde?

Nas miñas reflexións, cheas de ansiedade, xamais me preocupara do punto a que nos dirixiriamos, porque me era indiferente por completo o porto en que desembarcásemos, xa fose Hamburgo, Rotterdam ou Anveres. O lugar significaba pouco, con tal que fose lonxe de Inglaterra. Calquera barco estranxeiro que atopásemos e que quixese tomarnos a bordo serviría para o caso. Sempre me propuxera levar a Provis no meu bote ata moi abaixo do río; ciertamente máis aló de Gravesend, que era o lugar crítico en que se levarían a cabo pesquisas no caso de que xurdise algunha sospeita. Como case todos os barcos estranxeiros marchaban á hora da preamar, descenderiamos polo río á baixamar e quedariamos quedos nalgún lugar tranquilo ata que puidésemos achegarnos a un barco... E tomando antes os informes necesarios, non sería difícil precisar a hora de saída de varios.

Herbert deu a súa conformidade a todo isto, e en canto terminamos o almorzo saímos para facer algunhas investigacións. Descubrimos que había un barco que debía dirixirse a Hamburgo e que conviría exactamente aos nosos propósitos, de maneira que encamiñamos todas as nosas xestións a procurar ser admitidos a bordo. Pero, ao mesmo tempo, tomamos nota de todos os demais barcos estranxeiros que sairían aproximadamente á mesma hora, e adquirimos os necesarios datos para recoñecer cada un deles polo seu aspecto e pola cor. Entón separámonos por espazo dalgunhas horas; eu fun en busca dos pasaportes necesarios, e Herbert, a ver a Startop na súa vivenda. Repartimos as distintas cousas que era preciso facer, e cando volvemos reunirnos á unha, comunicámonos que estaba feito. Pola miña banda, tiña xa os pasaportes; Herbert vira a Startop, quen estaba máis que disposto a acompañarnos.

Conviñemos en que eles dous manexarían os remos e que eu me encargaría do temón; o noso personaxe estaría sentado e quedo, e, como o noso obxecto non era correr, marchariamos a unha velocidade máis que suficiente. Acordamos tamén que Herbert non iría cear aquela noite sen estar na casa de Provis; que ao día seguinte, martes, non iría alí, e que prepararía a Provis para que o mércores acudise ao embarcadoiro que había preto da súa casa, iso cando vise que nos achegabamos, pero non antes; que todos os preparativos con respecto a el deberían quedar terminados na mesma noite do luns, e que Provis non debería comunicarse con ninguén, por ningún motivo, antes de que o admitísemos a bordo da lancha.

Unha vez ben comprendidas por ambos estas instrucións, eu volvín á casa.

Ao abrir coa miña chave a porta exterior das nosas habitacións, atopei unha carta na caixa do correo, dirixida a min. Era unha carta moi sucia, aínda que non estaba mal escrita. Fora traída á man (naturalmente, durante a miña ausencia), e o seu contido era o seguinte: «Se non teme vostede ir esta noite ou mañá, ás nove, ás vellas brañas e dirixirse á casa da comporta, xunto ao forno de cal, vaia alí. Se desexa recibir noticias relacionadas co seu tío Provis, vaia sen dicir nada a ninguén e sen perda de tempo. Debe vostede ir só. Traia esta carta consigo.»

Antes de recibir esta estraña misiva, xa estaba eu bastante preocupado, e por tal razón non sabía que facer, a fin de non perder a dilixencia da tarde, que me levaría alí a tempo para acudir á hora fixada. Non era posible pensar en ir a noite seguinte, porque xa estaría moi próxima a hora da marcha. Por outra banda, os informes ofrecidos talvez poderían ter grande influencia nesta.

Aínda que tivese tempo para pensalo detidamente, creo que tamén iría. Pero como era moi escaso, pois unha consulta ao reloxo convenceume de que a dilixencia sairía media hora máis tarde, resolvín partir. Se non se mencionase na carta ao tío Provis, non hai dúbida de que non acudiría a tan estraña cita. Este detalle, tras a carta de Wemmick e dos preparativos para a marcha, fixo inclinar a balanza.

É moi difícil comprender claramente o contido de calquera carta que se leu apresuradamente; de maneira que tiven que ler de novo a que acababa de recibir, antes de decatarme de que se trataba dun asunto secreto. Conformándome con esta recomendación dun modo maquinal, deixei unhas liñas escritas con lapis a Herbert dicíndolle que, en vista da miña próxima marcha por un tempo que ignoraba, decidira ir informarme do estado da señorita Havisham. Tiña xa o tempo xusto para poñer o abrigo, pechar as portas e dirixirme á cocheira polo camiño máis directo. Se tomase un coche de aluguer indo polas rúas principais, chegaría tarde; pero indo polas ruelas que me acurtaban o traxecto, cheguei ao patio da cocheira cando a dilixencia se poñía en marcha. Eu era o único pasaxeiro do interior, e vinme dando tombos, coas pernas afundidas na palla, en canto me dei de conta de min mesmo.

En realidade, non me parara a reflexionar desde o momento en que recibira a carta, que, tras as présas da mañá anterior, me deixara aparvado. A excitación e o apresuramento da mañá foran grandes, porque había tanto tempo que esperaba a indicación de Wemmick, que por fin resultou unha sorpresa para min. Naqueles momentos empecei a preguntarme o motivo de acharme na dilixencia, dubidando de se eran sólidas dabondo as razóns que me aconsellaban facer aquela viaxe. Tamén por un momento estiven resolto a baixar e a volver atrás, parecéndome imprudente atender unha comunicación anónima. Nunha palabra, pasei por todas as fases de contradición e de indecisión, ás que, segundo creo, non son estrañas a maioría das persoas que obran con apresuramento. Pero a referencia ao nome de Provis dominou todos os meus demais sentimentos. Razoei, como xa o fixera sen sabelo (no caso de que iso fose razoar), que se lle ocorrese algún mal por non acudir eu a tan estraña cita, non podería perdoarmo nunca.

Era xa de noite e aínda non chegara ao meu destino; a viaxe pareceume longa e triste, pois nada puiden ver desde o interior do vehículo, e non podía ir sentar na parte exterior a causa do mal estado dos meus brazos. Evitando o Xabaril Azul, fun aloxarme a unha pousada de menor categoría na poboación e encarguei a cea. Mentres a preparaban encamiñeime á casa Satis, e informeime do estado da señorita Havisham. Seguía aínda moi doente, aínda que bastante mellor.

A miña pousada formou parte, noutro tempo, dunha casa eclesiástica, e ceei nunha estancia pequena e de forma octagonal, semellante a un baptisterio. Como non podía partir os manxares, o dono, home de brillante cabeza calva, fíxoo por min. Iso fíxonos trabar conversación, e foi tan amable como para referirme a miña propia historia, aínda que, naturalmente, co detalle popular de que Pumblechook fora o meu primeiro benfeitor e a orixe da miña fortuna.

–Coñece vostede a ese mozo? –preguntei.

–Que se o coñezo? Claro! Desde que non era máis alto que esta cadeira! –contestou o hóspede.

–Volveu algunha vez á vila?

–Si, veu algunha vez –contestou o meu interlocutor–. Vai visitar aos seus amigos poderosos, pero, en cambio, demostra moita frialdade e ingratitude cara ao home a quen llo debe todo.

–Que home é ese?

–Este de quen falo? –preguntou o hóspede–. É o señor Pumblechook.

–E non se mostra ingrato con ninguén máis?

–Non hai dúbida de que sería ingrato con outros, se puidese –replicou o hóspede–, pero non pode. Con quen máis se mostraría ingrato? Pumblechook foi quen o fixo todo por el.

–Dío así Pumblechook?

–Que se o di? –replicou o hóspede–. Seica non ten motivos para iso?

–Pero dio?

–Asegúrolle, cabaleiro, que oílo falar disto fai que a un home se lle converta o sangue en vinagre.

Eu non puiden menos que pensar: «E, con todo, ti, querido Joe, ti nunca dixeches nada. Paciente e bo Joe, ti nunca te queixaches. Nin ti tampouco, doce e cariñosa Biddy.»

–Seguramente o accidente quitoulle tamén o apetito –dixo o hóspede mirando o brazo vendado que levaba debaixo da chaqueta–. Coma vostede un pouco máis.

–Non, moitas grazas –contesteille afastándome da mesa para reflexionar ante o lume–. Non podo máis. Faga o favor de levalo todo.

Xamais me sentira tan culpable de ingratitude cara a Joe como naqueles momentos, grazas á descarada impostura de Pumblechook. Canto máis embusteiro era el, máis sincero e bondadoso me parecía Joe, e canto máis baixo e desprezable era Pumblechook, máis resaltaba a nobreza do meu bo Joe. O meu corazón sentiuse profunda e merecidamente humillado mentres estiven reflexionando ante o lume, por espazo dunha hora ou máis. As badaladas do reloxo espertáronme, por dicilo así, pero non me curaron dos meus remorsos. Levanteime, suxeitei a capa arredor do pescozo e saín. Antes rexistrara os meus petos en busca da carta, a fin de consultala de novo, pero como non puiden achala, temín que me caera entre a palla da dilixencia. Recordaba moi ben, con todo, que o lugar da cita era a casiña da comporta, xunto ao forno de cal, nas brañas, e que a hora sinalada era as nove da noite. Encamiñeime, pois, directamente cara ás brañas, pois xa non tiña tempo que perder.

Capítulo 51

Non podería dicir cal era o meu propósito cando estaba empeñado en pescudar quen eran os pais de Estella. Xa observará o lector que o asunto non se me presentaba dun modo claro ata que me fixo reparar nel unha cabeza moito máis axuizada ca a miña.

Pero en canto Herbert e eu sostivemos a nosa importante conversa, fun presa da febril convicción de que non tiña máis remedio que aclarar por completo o asunto…, que non tiña que deixalo en repouso, senón que debía ir ver o señor Jaggers para pescudar toda a verdade. Non sei se facía todo iso en beneficio de Estella ou se, pola contra, me animaba o desexo de facer brillar sobre o home en cuxa salvación estaba tan interesado algúns reflexos do halo romántico que durante tantos anos rodeara a Estella. Talvez esta última posibilidade estaba máis preto da verdade.

Pero, sexa o que for, moi dificilmente me deixei disuadir de ir aquela noite á rúa Gerrard. Contiveron a miña impaciencia as razóns de Herbert, quen me deu a entender que se ía me fatigaría e empeoraría inutilmente, mentres que a salvación do meu fuxitivo dependía case en absoluto de min. E dicíndome, por último, que, ocorrese o que ocorrese, podería ir ao día seguinte visitar ao señor Jaggers, tranquiliceime e resigneime a quedarme na casa para que Herbert me curase as queimaduras. Á mañá seguinte saímos os dous, e na esquina das rúas Smithfield e Giltspur deixei a Herbert no seu camiño cara á City para dirixirme cara a Litle Britain.

En certas ocasións periódicas, o señor Jaggers e o señor Wemmick examinaban as súas contas, comprobaban os cobros e, nunha palabra, poñían en orde a súa contabilidade. En tales ocasións, Wemmick levaba os seus libros e os seus papeis ao despacho do señor Jaggers, e un dos empregados do piso superior ía ocupar o sitio de Wemmick. Ao entrar atopei este empregado no lugar do meu amigo, e por iso supuxen o que ocorría no despacho do señor Jaggers; non lamentei atopar aos dous xuntos, pois así Wemmick podería asegurarse de que eu non dicía nada que puidese comprometelo.

A miña aparición co brazo vendado e a chaqueta sobre os ombreiros, coma se fose unha capa, pareceu favorable para o meu propósito. Malia que mandara ao señor Jaggers unha breve relación do accidente en canto cheguei a Londres, faltábame darlle algúns detalles complementarios; e o especial da ocasión foi causa de que a nosa conversa fose menos seca e dura, e menos regulada polas leis da evidencia, que noutra oportunidade calquera. Mentres eu facía un relato do accidente, o señor Jaggers estaba en pé, ante o lume, segundo o seu costume. Wemmick reclinárase na cadeira, mirándome, coas mans nos petos do pantalón e a pluma posta horizontalmente no libro. As dúas brutais máscaras, que na miña mente eran inseparables dos procedementos legais, parecían preguntarse se naqueles mesmos instantes non estarían cheirando a queimado.

Terminada a miña narración e tras esgotarse as preguntas do señor Jaggers, exhibín a autorización da señorita Havisham para recibir as novecentas libras esterlinas destinadas a Herbert. Os ollos do señor Jaggers pareceron afundirse máis nas súas cuncas cando lle entreguei as taboíñas; colleunas e pasoullas a Wemmick, dándolle instrucións para que preparase o cheque a fin de asinalo. Mentres Wemmick o estendía, observeino, en tanto que o señor Jaggers, balanceándose lixeiramente sobre as súas brillantes botas, me miraba á súa vez.

–Lamento moito, Pip –dixo mentres eu gardaba o cheque no peto despois que el o asinou–, que non poidamos facer nada por vostede.

–A señorita Havisham preguntoume bondadosamente –repliquei– se podería facer algo no meu beneficio, pero contesteille que non.

–Todo o mundo debería coñecer os seus propios asuntos –dixo o señor Jaggers. E ao mesmo tempo observei que os beizos de Wemmick parecían articular silenciosamente as palabras: «Obxectos de valor facilmente transportables»–. De acharme no seu lugar, eu non lle contestaría que non –engadiu o señor Jaggers–, pero todo home debería coñecer mellor os seus propios asuntos.

–Os asuntos de calquera home –dixo Wemmick mirándome con certa expresión de reproche– son os obxectos de valor facilmente transportables.

Como crin que chegara a ocasión de tratar do asunto que tanto importaba ao meu corazón, volvinme cara ao señor Jaggers e díxenlle:

–Con todo, pedín unha cousa á señorita Havisham, cabaleiro. Pedinlle que me dese algúns informes relativos á súa filla adoptiva, e ela comunicoume todo o que sabía.

–Iso fixo? –preguntou o señor Jaggers inclinándose para mirar as botas e enderezándose logo–. Ah! Creo que eu non o faría, de acharme en lugar da señorita Havisham. Ela mesma debería coñecer mellor os seus propios asuntos.

–Coñezo bastante máis que a señorita Havisham a historia da nena adoptada por ela. Sei quen é a súa verdadeira nai.

O señor Jaggers dirixiume unha mirada interrogadora e repetiu:

–A súa nai?

–Vin a súa nai nos tres últimos días.

–De verdade? –preguntou o señor Jaggers.

–E vostede tamén, cabaleiro. Vostede viuna aínda máis recentemente.

–De verdade?

–Se cadra sei máis da historia de Estella que vostede mesmo –dixen–. Tamén sei quen é o seu pai.

A expresión do rostro do señor Jaggers, pois aínda que tiña demasiado dominio sobre si mesmo para expresar asombro non puido impedir certa mirada de estrañeza, deume a certeza de que non estaba informado de tanto. Eu sospeitábao xa, a xulgar polo relato de Provis (segundo mo transmitira Herbert), quen dixo que procurara permanecer na sombra; o cal relacionei co detalle de que non foi cliente do señor Jaggers ata cousa de catro anos máis tarde e en ocasión en que non tiña razón ningunha para dar a coñecer a súa verdadeira identidade. Porén, non estiven seguro da ignorancia do señor Jaggers acerca do particular como me constaba agora.

–De maneira que vostede coñece ao pai desa señorita, Pip? –preguntou o señor Jaggers.

–Si –contestei–. Chámase Provis… De Nova Gales do Sur.

Ata o mesmo señor Jaggers se sobresaltou ao oír estas palabras. Foi o sobresalto máis leve que podía sufrir un home, o máis coidadosamente contido e máis rapidamente exteriorizado; pero sobresaltouse, aínda que converteu o seu movemento de sorpresa no que adoitaba facer para coller o seu pano. Non sei como recibiu Wemmick aquela noticia, porque naqueles momentos temía miralo, para que o señor Jaggers non adiviñase que entre os dous houbera comunicacións ignoradas por el.

–E en que se apoia, Pip –preguntou moi friamente o señor Jaggers, deténdose no seu movemento de levar o pano ao nariz–, en que se apoia ese Provis para reivindicar esa paternidade?

–Non pretende nada diso –contestei–, nin o fixo nunca, porque ignora por completo a existencia desa filla.

Por unha vez fallou o poderoso pano. A miña resposta foi tan inesperada que devolveu o pano ao peto sen terminar a acción habitual. Cruzou os brazos e miroume con severa atención, aínda que con rostro inmutable.

Entón deille conta de todo o que sabía e de como cheguei a sabelo; coa única reserva de que lle dei a entender que sabía pola señorita Havisham o que, en realidade, coñecía grazas a Wemmick. Niso fun moi coidadoso. E nin sequera mirei a Wemmick ata que permaneceu silencioso uns instantes coa mirada fixa na do señor Jaggers. Cando por fin volvín os ollos cara ao señor Wemmick, observei que tomara a pluma e que estaba moi atento no seu traballo.

–Ah! –dixo por fin o señor Jaggers mentres se dirixía aos papeis que tiña na mesa–. En que estabamos, Wemmick, cando entrou o señor Pip?

Non puiden resignarme a ser esquecido de tal modo e dirixinlle unha súplica apaixonada, case indignada, para que fose máis franco e leal comigo. Recordeille as falsas esperanzas en que vivira, o moito tempo que as alimentei e os descubrimentos que fixera; ademais, aludín ao perigo que me tiña conturbado. Representeime como digno de merecer un pouco máis de confianza pola súa banda, a cambio da que eu acababa de demostrarlle. Díxenlle que non o censuraba, nin me inspiraba ningún receo nin sospeita, senón que desexaba tan só que confirmase o que eu cría ser verdade. E se quería preguntarme por que desexaba todo iso e por que me parecía ter algún dereito a coñecer estas cousas, entón diríalle, por moi pouca importancia que el dese a tan pobres soños, que amara a Estella con toda a miña alma e desde moitos anos atrás, e que, malia perdela e a miña vida haber de ser triste e solitaria, todo o que se referise a ela érame máis querido que outra cousa calquera no mundo. E observando que o señor Jaggers permanecía mudo e silencioso e, en aparencia, tan obstinado coma sempre, malia a miña súplica, volvinme a Wemmick e díxenlle:

–Wemmick, sei que é vostede un home de bo corazón. Tiven ocasión de visitar a súa agradable morada e o seu ancián pai, así como coñezo todos os inocentes entretementos cos que alegra vostede a súa vida de negocios. E rógolle que diga ao señor Jaggers unha palabra no meu favor e lle demostre que, téndoo todo en conta, debería ser un pouco máis franco comigo.

Xamais vin dous homes que se mirasen dun modo máis raro que o señor Jaggers e Wemmick tras pronunciar este apóstrofe. No primeiro instante cheguei a temer que Wemmick fose despedido no acto; pero recobrei o ánimo ao notar que a expresión do rostro de Jaggers se fundía en algo parecido a un sorriso e que Wemmick parecía máis atrevido.

–Que é isto? –preguntou o señor Jaggers.

–Vostede ten un pai ancián e goza de toda sorte de agradables entretementos?

–E que? –replicou Wemmick–. Que importa iso se non o traio á oficina?

–Pip –dixo o señor Jaggers poñéndome a man sobre o brazo e sorrindo francamente–, este home debe de ser o máis astuto impostor de Londres.

–Nada diso –replicou Wemmick, envalentonado–. Creo que vostede é outro que tal.

E cambiaron unha mirada igual á anterior, cada un deles receando que o outro o enganaba.

–Vostede, cunha agradable morada? –dixo o señor Jaggers.

–Tendo en conta que iso non prexudica en nada a marcha dos negocios –replicou Wemmick–, pode vostede esquecelo por completo. E agora chegou a ocasión de que lle diga, señor, que non me sorprendería absolutamente nada que, pola súa banda, estea procurando gozar dunha agradable morada calquera día destes, cando xa se cansase de todo este traballo.

O señor Jaggers moveu dúas ou tres veces a cabeza e, positivamente, suspirou.

–Pip –dixo logo–, non falemos deses «pobres soños». Sabe vostede máis ca min dalgunhas cousas, pois ten informes máis recentes ca os meus. Pero, con respecto ao demais, vou poñerlle un exemplo, aínda que advertíndolle que non admito nin confeso nada.

Esperou a miña declaración de entender perfectamente que, dun modo claro e expreso, non admitía nin confesaba cousa ningunha.

–Agora, Pip –engadiu o señor Jaggers–, supoña vostede o que segue: supoña que unha muller, nas circunstancias que expresou vostede, tiña oculta a súa filla e que se viu obrigada a mencionar tal detalle ao seu conselleiro legal cando este lle comunicou a necesidade de estar informado de todo, para saber, con vistas á defensa, a realidade do ocorrido acerca da nena. Supoñamos que, ao mesmo tempo, tivese o encargo de buscar unha nena para unha señora excéntrica e rica que se propoñía criala e adoptala.

–Sigo o seu razoamento, señor.

–Supoñamos que o conselleiro legal vivise rodeado dunha atmosfera de maldade e que acerca dos nenos non vise outra cousa senón que eran procreados en gran número e que estaban destinados a unha destrución segura. Sigamos supoñendo que, coa maior frecuencia, vía e asistía a solemnes xuízos contra nenos acusados de feitos criminais, e que os pobriños sentaban no banco dos acusados para que todo o mundo os vise; supoñamos aínda que todos os días vía como os encarceraban, azoutaban, transportaban, abandonaban ou os botaban de todas as partes, xa de antemán cualificados como carne de presidio, e que os desgraciados non crecían máis que para ser aforcados. Supoñamos que case todos os nenos que tiña ocasión de ver nas súas ocupacións diarias podía consideralos como freza que acabaría converténdose en peixes que as súas redes collerían un día ou outro, e que serían acusados, defendidos, condenados, deixados na orfandade e molestados dun modo a outro.

–Sigo o seu razoamento, señor.

–Sigamos supoñendo, Pip, que había unha fermosa nena daquela morea que podía ser salvada; á cal o seu pai cría morta e pola cal non se atrevería a facer indagación nin movemento ningún, e con respecto a cuxa nai o conselleiro legal tiña este poder: «Sei o que fixeches e como o fixeches. Fixeches iso e o de máis alá e logo tomaches tales e tales precaucións para evitar as sospeitas. Adiviñei todos os teus actos, e dígocho para que o saibas. Sepárate da nena, a non ser que sexa necesario presentala para demostrar a túa inocencia, e en tal caso non dubides de que aparecerá no momento conveniente. Entrégame a nena e eu farei canto me sexa posible para poñerte en liberdade. Se te salvas, tamén se salvará a túa nena; se es condenada, a túa filla, polo menos, salvaríase.» Supoñamos que se fixo así e que a muller foi absolta.

–Entendo perfectamente.

–Pero xa advertín que non admito que iso sexa verdade e que non confeso nada.

–Queda entendido que vostede non admite nada diso.

E Wemmick repetiu:

–Non admite nada.

–Supoñamos aínda, Pip, que a paixón e o medo á morte alterase algo a intelixencia daquela muller e que, cando se viu en liberdade, tivese medo do mundo e se fose co seu conselleiro legal en busca dun refuxio. Supoñamos que el a admitiu e que dominou o seu antigo carácter feroz e violento, advertíndolle, cada vez que se exteriorizaba no máis mínimo, que estaba aínda no seu poder como cando foi xulgada. Comprende vostede ese caso imaxinario?

–Por completo.

–Supoñamos, ademais, que a nena creceu e que casou por diñeiro. A nai vivía aínda e o pai tamén. Deamos por suposto que o pai e a nai, sen saber nada un doutro, vivían a tantas ou cantas millas de distancia, ou iardas, se lle parece mellor. Que o segredo seguía séndoo, pero que vostede logrou sorprendelo. Supoña isto último e reflexione agora co maior coidado.

–Xa o fago.

–E tamén rogo a Wemmick que reflexione coidadosamente.

–Xa o fago –contestou Wemmick.

–En beneficio de quen pode vostede revelar o segredo? En beneficio do pai? Paréceme que non por iso se mostraría máis indulxente coa nai. En beneficio da nai? Creo que se cometeu o crime, máis segura estaría onde se ache agora. En beneficio da filla? Non creo que lle dese moito gusto coñecer tales ascendentes, nin que soubese iso o seu marido; tampouco lle sería moi útil volver á vida de deshonra de que estivo separada por espazo de vinte anos e que agora se apoderaría dela para toda a súa existencia ata a fin dos seus días. Pero engadamos ás nosas suposicións que vostede amaba esa moza, Pip, e que a fixo obxecto deses «pobres soños» que nunha ou noutra ocasión se albergaron nas cabezas de máis homes dos que imaxina. Pois antes que revelar este segredo, Pip, creo mellor que, sen pensalo máis, se cortase vostede a man esquerda, que agora leva vendada, e logo lle pasase o coitelo a Wemmick para que tamén lle cortase a dereita.

Mirei a Wemmick, cuxo rostro tiña unha expresión grave. Sen cambiala, tocou os beizos co índice, e niso imitámolo o señor Jaggers e eu.

–Agora, Wemmick –engadiu Jaggers recobrando o seu ton habitual–, dígame vostede onde estabamos cando entrou o señor Pip.

Quedei alí uns momentos mentres eles renovaban o traballo, e observei que se repetían as súas estrañas e mutuas miradas, aínda que coa diferenza de que agora cada un deles parecía arrepentirse de deixar entrever ao outro un lado débil, e completamente afastado dos negocios, nos seus respectivos caracteres. Supoño que por esta mesma razón se mostrarían inflexibles un con outro; o señor Jaggers parecía un ditador, e Wemmick xustificábase obstinadamente cando se presentaba a máis pequena interrupción. Nunca os viu en tan malos termos, porque, por regra xeral, marchaban os dous moi ben e de completo acordo.

Pero, felizmente, sentíronse aliviados en gran maneira pola entrada de Mike, o cliente do gorro de peles que tiña o costume de limpar o nariz coa manga e a quen coñecín o primeiro día da miña aparición naquel lugar. Aquel individuo, que xa na súa propia persoa ou nalgún membro da súa familia parecía estar sempre nalgún apuro (o cal en tal lugar equivalía a Newgate) entrou con obxecto de dar conta de que a súa filla fora presa pola sospeita de que se dedicaba a roubar nas tendas. E mentres comunicaba esta triste ocorrencia a Wemmick, en tanto que o señor Jaggers permanecía con aire maxistral ante o lume, sen tomar parte na conversa, os ollos de Mike derramaron unha bágoa.

–Que lle pasa a vostede?–preguntou Wemmick coa maior indignación–. Para que vén vostede chorar aquí?

–Non choraba, señor Wemmick.

–Si ­–contestoulle este–. Como se atreve? Se non se acha en situación de vir aquí, para que vén goteando como unha mala pluma? Que se propón con iso?

–Non sempre pode o home conter os seus sentimentos, señor Wemmick –replicou humildemente Mike.

–Os seus que? –preguntou Wemmick, furioso–. Dígao outra vez!

–Oia vostede, bo home –dixo o señor Jaggers dando un paso e sinalando a porta–. Saia inmediatamente desta oficina! Aquí non temos sentimentos. Fóra!

–Teno moi merecido –dixo Wemmick–. Fóra!

Así, pois, o desgraciado Mike retirouse humildemente, e o señor Jaggers e Wemmick recobraron, en aparencia, a súa boa intelixencia e renovaron o traballo con tan bo ánimo coma se acabasen de tomar o xantar.